فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و اهداف: بابونه آلمانی (Matricaria chamomilla L.) گیاهی دارویی و اقتصادی می‏باشد که در صنایع آرایشی، بهداشتی و داروئی استفاده فراوان دارد. از آنجا که کارهای اصلاحی و دستیابی به ارقام با کیفیت و کمیت بالا در رسیدن به امنیت غذایی اهمیت زیادی دارد لذا این تحقیق به عنوان مقدمه‏ای جهت معرفی رقم برتر گیاه در اصفهان برنامه ریزی گردید. مواد و روش‏ها: آزمایش طی سال‏های 1402- 1401 در ایستگاه تحقیقاتی شهید فزوه وابسته به مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان در قالب طرح بلوک‏های کامل تصادفی با سه تکرار روی 32 جمعیت وحشی و زراعی بابونه انجام شد. این جمعیت‏ها شامل هفت جمعیت از استان اصفهان (زراعی)، هشت جمعیت از استان لرستان (وحشی)، 13 جمعیت از استان خوزستان (وحشی)، سه جمعیت از استان فارس (وحشی) و یک جمعیت از استان خراسان (زراعی) بود. تولید گیاه از طریق کشت مستقیم بذر در فصل پاییز انجام شد. به علت یک‏‏ساله بودن گیاه و جهت یکسان بودن زمان کاشت، کشت بذر در هر 2 سال در تاریخ 17 مهرماه انجام شد. کشت هر جمعیت بر روی خطوطی به طول 6 متر و فاصله خطوط 5/1 متر بود. فاصله بین بوته‏ها بر روی ردیف، 15 سانتی‏متر در نظر گرفته شد. با توجه به ریز بودن بذر، بذور قبل از کشت با ماسه بادی مخلوط شدند. در هر محل کشت 5 تا 6 عدد بذر ریخته شد تا نتایج به نتایج حاصل از کشت مرسوم بابونه نزدیک باشد. آبیاری به صورت قطره‏ای و مبارزه با علف‏های هرز به صورت دستی انجام شد. صفات مورد بررسی شامل ارتفاع گیاه، عملکرد گل، عملکرد بذر، درصد اسانس و عملکرد اسانس بود. استخراج اسانس با استفاده از روش تقطیر با آب و دستگاه کلونجر و شناسایی ترکیب‏های اسانس‏ با دستگاه‏های گاز کروماتوگرافی (GC) و گاز کروماتوگرافی متصل به طیف سنج جرمی  (GC/MS) انجام گردید. یافته‏ها: تنوع قابل ملاحظه‏ای بین جمعیت‏ها مشاهده گردید. جمعیت‏های زراعی بابونه از ارتفاع و عملکرد گل و بذر بالاتر و جمعیت‏های وحشی از اسانس بیشتری برخوردار بودند. همبستگی مثبت و معنی‏داری بین عملکرد گل و بذر با ارتفاع و روز تا رسیدگی کامل بذر مشاهده شد. دو مولفه اول در تجزیه به مولفه‏های اصلی، 71 درصد از کل واریانس متغیرها را تبیین کرد. عملکرد گل، عملکرد بذر، درصد اسانس، ارتفاع و عملکرد دو ترکیب E-β farnesene و α-bisabololoxide A عمده‏ترین نقش را در تشکیل مولفه اول داشتند. تجزیه خوشه‏ای، 32 جمعیت مورد بررسی را در پنج گروه قرار داد. قرار گرفتن جمعیت‏ها در کنار هم نشان داد که ﺗﻨﻮع ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ تا حد زیادی از ﺗﻨـﻮع ژﻧﺘﯿﮑـﯽ ﺗﺒﻌﯿﺖ دارد. نتیجه‏گیری: با توجه به اهمیت عملکرد گل و عملکرد اسانس در گیاه بابونه، با استفاده از نتایج تجزیه خوشه‏ای، 18 جمعیت از 32 جمعیت اولیه جهت ادامه تحقیقات و تکمیل فرایند اصلاحی انتخاب شدند که از گروه اول، پنج جمعیت اصفهان 1، 4، 5 و 6 و لرستان 1 به دلیل عملکرد گل بالا، از گروه دوم، شش جمعیت اصفهان 2، لرستان 3، 4 و 6 و خوزستان 2 و 5 به دلیل عملکرد اسانس بیشتر و از گروه سوم، هشت جمعیت اصفهان 7، لرستان 2، 5، 7 و 8 و خوزستان 3، 6 و 10 به دلیل عملکرد گل و عملکرد اسانس بالا بودند.