فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ایرانی کیست و وجوه مشخصۀ آن کدام است؟ عناصر و مؤلفه‎های اساسی فرهنگ و هویت ایرانی چیست؟ چرا به‎رغم اینکه قلمرو ایرانی در طول تاریخ، سرزمین چندگانگی فرهنگ‎ها و تنوع و تحوّل مداوم آنها بود، یک جریان گستردۀ فرهنگی بر آن حاکم بوده و در عین کثرت ظاهری، وحدتی درونی موجب حفظ و بقای آن شده است؟ بی‎شک، اسلام، میراثی که از پیامبر گرامی به‎جای‎ماند، یکی از عناصر اصلی و سازندۀ هویت امروز ماست؛ به گونه‎ای که وقتی از فرهنگ ایرانی ـ اسلامی سخن به‎میان‎می‎آید، منظور آن نظام فرهنگی است که عناصر دیگر را نیز در خود می‎گنجاند، زیرا ملاک خودی‎بودن در این فرهنگ، انطباق‎پذیری آن با ارزش‌های توحیدی یا دست‎کم عدم‎مبانیت با آن است. در مقالۀ حاضر، ضمن تشریح رابطۀ عنصر اسلامیت و ایرانیت از منظری تاریخی، چگونگیِ تکوین و تطوّر فرهنگ ایرانی، اسلامی، تثبیت و نهادینه‎شدن و سرانجام رکود و افول آن را مورد توجه قرار‎داده‎ایم. نتایج حاصل از نوشتار حاضر نشان‎دهندۀ آن است که ایرانیان به عنوان حلقۀ واسط، در تفکیک اسلام از عرب و سازگاری اندیشه‎های ایرانی و اسلامی و ارتقا و اعتلای آن نقش مهمی ایفا‎کردند و گذشتۀ باستانی را با دین جدید پیوند زدند؛ به گونه‎ای که آمیختگی فرهنگ اسلام و ایران به حدی است که حتی برای شناخت تحولات تاریخ ایران، شناخت اسلام لازم و ضروری است.