بررسی تأثیر اجزای نقدینگی بر تورم ایران: رویکرد روش‌های میانگین‌گیری و یادگیری ماشین

نویسندگان

1 استادیار اقتصاد گروه اقتصاد دانشکده‌ علوم انسانی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 استادیار گروه توسعه کارآفرینی دانشکده‌ کارآفرینی دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه توسعه اقتصادی دانشکده‌ اقتصاد و مدیریت دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

4 استاد گروه اقتصاد دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

5 دانشجوی دکتری گروه اقتصاد دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.48308/jem.2025.236260.1934
چکیده

سیاست‌های پولی و عوامل مربوط به خلق نقدینگی از مهمترین دلایل ایجاد تورم در اقتصاد است. در فرآیند خلق نقدینگی عوامل مهمی دخیل هستند که بررسی تأثیر هر کدام از اجزای نقدینگی می‌تواند در کنترل تورم و سیاستگذاری اقتصاد کلان بسیار مهم و حائز اهمیت باشد. مطالعه حاضر با استفاده از روش‌های میانگین‌گیری بیزی اثرات اجزای مختلف نقدینگی بر تورم ایران طی دوره 1400-1360 مورد بررسی قرار داده است. برای این منظور، با استفاده از سه روش میانگین‌گیری بیزی BACE، BAS و BMA عوامل مهم موثر بر تورم شناسایی شده و سپس با به کارگیری دو روش JMA، MALLOWS الگوی تورم تخمین زده شده است. بررسی استحکام نتایج با روش یادگیری ماشین موید یافته‌های دو روش JMA و MALLOWS است. نتایج نشان می‌دهد که از 6 عامل مهم دخیل در خلق نقدینگی، سه عامل بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی، حجم پول و انتظارات تورمی مهمترین عوامل موثر در بروز تورم هستند. نتایج تمامی روش‌های مورد استفاده دلالت بر آن دارد که متغیر خالص بدهی دولت به بانک مرکزی اثرات تورمی بسیار کمتری نسبت به 3 عامل یاد شده دارد. همچنین رشد شبه پول به همراه متغیر دارایی‌های خارجی بانک مرکزی اثرات ضد تورمی دارند.