وابستگان دربار قاجار و نهادهای سیاسی مدرن اروپایی (از آغاز تا پایان عصر محمدشاه)
نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه شهید بهشتی
2 کارشناس ارشد تاریخ ایران دورة اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی
doi
چکیده
برخلاف صورتهای قدیم سلطه در میان جوامع بشری و انحصار آن به اخذ باج و خراج و ناتوانی در تغییر بنیادی شیوة مادی و معنوی زندگی جوامع تحت سلطه، استعمار یا صورت جدید سلطه در دوران جدید، افزونبر سلطۀ سیاسی و اقتصادی با اتکا به قدرت علمی، فنی، اقتصادی، و تسلیحاتی خویش شیوة زندگی مادی و معنوی را در مستعمرات و نیمهمستعمرات تغییر داد. در این میان ایران پس از نخستین شکستها در برابر ارتش مدرن روسیه در آغاز قرن سیزدهم ق/ نوزدهم م برای دریافت تسلیحات و علوم و فنون نظامی جدید، چندینبار وابستگان خود را به ممالک اروپایی فرستاد. یافتههای این تحقیق براساس روش تحلیل محتوا، نشان میدهد که وابستگان دربار قاجار فقط قادر بودند صرفاً به نیازهای نوظهور جامعۀ ایران در عرصۀ نظامی توجه کنند و بهرغم مشاهدۀ نهادهای سیاسی مدرن اروپایی و نقش آنها در ادارۀ قانونمند کشور و مسئله و نیازآفرینی برای جوامع غیراروپایی، از سایر وجوه آن غافل ماندند و با توقف در مرتبۀ ادراک حسی (جز یک مورد) نهادها را به اقدامات شخصی سلاطین و آزمون و خطای تاریخی آنان تقلیل دادند و در درک نسبت جامعة ایران با نهادهای سیاسی مدرن اروپایی ناتوان ماندند.
