مدل سیستمی عرضه نیرویکار در ایران: مطالعهای با رویکرد پویاییشناسی کیفی سیستمها
نویسندگان
1 دانشیار جمعیت شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 دانشجوی دکتری جمعیتشناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 دانشیار اقتصاد، مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی، تهران، ایران.
4 استادیار روش های آماری و مدلسازی جمعیت، موسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران.
5 استادیار دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران
doi
10.22034/jpai.2023.1978028.1256چکیده
نیروی انسانی، یکی از مهمترین عوامل تولید است که نقش مؤثری در رشد و توسعه اقتصادی کشور دارد. بازار نیروی انسانی در مقایسه با سایر بازارها از حساسیت بیشتری برخوردار است؛ بهدلیل اینکه علاوه بر تأثیرپذیری از عوامل اقتصادی از عوامل اجتماعی و جمعیتی نیز تأثیر میپذیرد. در این پژوهش با تدوین مدل سیستمی برمبنای روش پویاییشناسی کیفی سیستم، به مطالعه تعیینکنندههای عرضه نیرویکار در ایران پرداخته شد. این روش به سیاستگذاران کمک میکند تا با جامعنگری و وابستهدیدن حوزههای بعضا متفاوت، به شناخت عمیقی از پیچیدگیها و تأخیرات موجود در سیستم برسند. شاخص درصد مشارکت نیرویکار بهعنوان نسبت جمعیت در سن کار یک کشور که مشغول فعالیت (شاغل یا بیکار) در بازار کار هستند، نشانهای از عرضه نسبی نیرویکار است. از اینرو با استفاده از نظرات خبرگان حوزه بازار کار و همچنین مرور پژوهشهای پیشین، عوامل جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر مشارکت نیرویکار شناسایی شد که عبارتند از: ازدواج و باروری، مباحث مربوط به بازنشستگی، مهاجرت، رشد اقتصادی، فرصتهای شغلی ایجاد شده، اشتغال ناقص و چندشغلهبودن و سرمایه انسانی. با در نظر داشتن اینکه در مدل کیفی با ایجاد تغییر در رفتار سیستم میتوان به عملکرد بهینه دست یافت؛ بر اساس مدل سیستمی مطالعه حاضر با افزایش تولید ناخالص داخلی و به تبع آن افزایش فرصتهای شغلی، احتمال پیدا کردن شغل در کشور افزایش و مهاجرتهای خارجی کاهش می یابد. این مسیر به همراه افزایش سن بازنشستگی و همچنین کاهش فساد که مسیر رشد اقتصادی را با موانع زیادی مواجه میسازد میتواند به افزایش عرضه نیرویکار بینجامد.
