برآورد و تحلیل نخستین سود جمعیتی در ایران
نویسندگان
1 استادیار گروه جمعیتشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار گروه عمومی بیمه، پژوهشکده بیمه، تهران، ایران
doi
10.22034/jpai.2022.549641.1223چکیده
از آغاز کاهش باروری و در نتیجه کاهش نرخ رشد جمعیت ایران حداقل سه دهه گذشته است و در مورد اثر این تغییرات، خصوصاً تغییرات ساختار سنی بر اقتصاد ایران همچنان ناشناختههایی وجود دارد. هدف از این پژوهش، سنجش و تحلیل اثر خالص و مستقیم این تغییرات بر رشد اقتصادی ایران، یعنی سود جمعیتی اول است. برای این کار، از روش متعارف در "حسابهای ملی انتقالات" و نمایه سنی مصرف و درآمد از برآوردهای "حسابهای ملی انتقالات ایران" استفاده شده است. برآوردهای سود جمعیتی اول، سه مرحله متمایز ولی مرتبط را آشکار میکند. سود جمعیتی اول در دو مرحله اول و سوم، بهترتیب به دلیل افزایش جمعیت کودکان و سالمندان، منفی است و تنها در مرحله میانی (مرحله گذار) مثبت میشود. براساس نتایج این مطالعه، سهم سالهای سالمندی از کسری چرخه عمر ایرانیان تا میانه قرن پانزدهم ه.ش. از حدود 10 درصد به بیش از 50 درصد خواهد رسید. اثرات مطلوب تغییر در ساختار سنی جمعیت ایران به شکل سود جمعیتی اول تا دهه اول قرن پانزدهم ه.ش. خاتمه خواهد یافت؛ هرچند تغییرات جمعیتی پنجرههای دیگری از سود جمعیتی (رشد بهرهوری) را خواهد گشود که بهرهبرداری از آن نیازمند برنامهریزی و سیاستگذاری اجتماعی- اقتصادی است.
