فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف این مقاله بررسی رابطۀ جمعیت و سیاست در ایران معاصر است. این پژوهش ضمن اذعان به رابطۀ دیالکتیک جمعیت و سیاست، تلاش می‌کند نقش تغییرات حجمی و ساختاری جمعیت را بر سیاست مطالعه کند. روش اصلی این مطالعه روش اسنادی و کتابخانه‏ای است. طبق نتایج، جمعیت ایران هم به لحاظ تحولات حجمی و هم به لحاظ تحولات ساختاری توانسته‏ در برهه‏های زمانی مختلف از مسیرهای نهادی بر تحولات سیاسی تأثیر بگذارد. رشد جمعیت به همراه توسعۀ ناموزون منطقه‏ای و بخشی (بین نهادی) قبل از انقلاب توانست نهایتاً به انقلاب اسلامی منجر شود. در زمان جنگ رشد حجم جمعیت در کنار ساختار بسیار جوان حاصل از رشد دهه‏های گذشته، توانست نیرویی قابل برای مقاومتی هشت‏ساله عرضه کند. پس از جنگ فشار حاصل از حجم بالای جمعیت بر نهادهای دولتی و غیردولتی، چرخشی کلان در عرصۀ سیاستگذاری در حوزۀ جمعیت به همراه داشت که همان کنترل جمعیت بود. سال‏ها بعد، یعنی زمان کنونی، ساختار همان جمعیت کنترل‏شده مجدداً به صورت نیروهایی دیگر بر شانه‏های نهاد سیاست سنگینی می‏کند و مدیریت آن مستلزم سیاستگذاری‏های علمی و واقع‌گرایانه است.