فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مدل­های نظری و شواهد تجربی بیانگر رابطه پیچیده، چندوجهی و متقابل تحصیلات و مهاجرت است. در ایران، مهاجرت داخلی نقش زیادی در پویایی و جابه‌­جایی افراد تحصیل‌کرده و سرمایه انسانی دارد، و در مقابل، تحصیلات نیز نقش مهمی در تصمیم­‌گیری و اقدام به مهاجرت افراد دارد. هدف این مقاله بررسی تأثیر تحصیلات بر مهاجرت‌های بین­‌شهرستانی در بسترهای مختلف توسعه­‌ای با استفاده از داده­‌های سطح خرد (فردی) و سطح کلان سرشماری 1395 می­‌باشد. نتایج نشان داد موازنه مهاجرت بین­‌شهرستانی در دوره 95-1390 در سه چهارم شهرستان­‌های کشور منفی بوده ­است. همچنین، نتایج بیانگر رابطه مثبت تحصیلات دانشگاهی با میزان خالص مهاجرت بین­‌شهرستانی است. البته، رابطه تحصیلات دانشگاهی با میزان خالص مهاجرتی، در بسترهای مختلف توسعه­‌ای متفاوت بدست آمد؛ در شهرستان­‌های کمتر توسعه­‌یافته، نسبت بالای جمعیت تحصیل‌کرده دانشگاهی منجر به موازنه مهاجرتی منفی بیشتر شده است. در مقابل، در شهرستان­‌های توسعه­‌یافته، نسبت بالای جمعیت تحصیل‌کرده دانشگاهی با موازنه مثبت مهاجرتی بیشتر همراه است. علاوه بر این، نتایج تحلیل داده­‌های فردی نشان داد که شدّت مهاجرت با افزایش سطح تحصیلات بطور معناداری افزایش می­‌یابد. به‌طوری‌که، شاخص شدّت مهاجرتی برای افراد با تحصیلات دکتری حدود ده برابر افراد بی­‌سواد بوده است. از اینرو، در موازنه مهاجرتی، شهرستان­‌های توسعه­‌یافته سرمایه انسانی بیشتری بدست آورده و در مقابل شهرستان­‌های توسعه نیافته، جمعیت تحصیل‌کرده دانشگاهی و سرمایه انسانی­‌شان را از دست می­‌دهند. تداوم چنین وضعیتی منجر به تشدید نابرابری­‌های اجتماعی منطقه­‌ای در کشور ­می­‌شود.