رابطه باروری و تحرک اجتماعی در ایران با استفاده از داده‌های سرشماری و طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار

نویسندگان

1 دانشیار جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران

2 گروه جمعیت شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران

3 کارشناس ارشد جمعیت‌شناسی، دفتر جمعیت، نیروی کار و سرشماری مرکز آمار ایران

doi
10.22034/jpai.2020.43639
چکیده

رابطه بین باروری و تحرک اجتماعی به ویژه بررسی فرضیاتی مبنی بر رابطه معکوس بین این دو مقوله، به اندازه‌ای حائز اهمیت است که در دهه‌های گذشته مطالعات متعددی به ویژه در قالب مطالعات پرینستون و ایندیاناپولیس در این خصوص شکل گرفت. در ایران نیز با توجه به بازنگری جامع سیاست‌های جمعیتی کشور در قالب «سیاست‌های کلی جمعیت»، شناخت صحیح، دقیق و جامع از تحولات و حرکات جمعیتی و عوامل مؤثر بر آن ضرورت یافته؛ به گونه‌ای که بررسی فرضیاتی نظیر اینکه "افراد از طبقه یا موقعیت اقتصادی و اجتماعی بالاتر، باروری پایین‌تری دارند" نیز از اهمیت بسزایی برخوردار گردیده است. در این تحقیق با بررسی داده‌های موجود، رابطه بین موقعیت اقتصادی و اجتماعی افراد با میزان باروری کل مورد مطالعه قرار گرفته و برای این منظور، تعداد 20 متغیر در ابعاد اقتصادی و اجتماعی تحرک اجتماعی در داده‌های مذکور شناسایی و تفاوت‌های میزان باروری کل به ازای هر یک از مقادیر این متغیرها مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این تحقیق نشان داد "تحرک اجتماعی صعودی" در قالب ابعاد اقتصادی و اجتماعی، غالباً با میزان باروری کل طی سال‌های مورد بررسی «رابطه معکوس» دارد و بنابراین، شواهد قابل قبولی در جهت تأیید فرضیه مزبور برای ایران به دست آمد.