فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برای این پرسش که به هنگام ضرورت چه کسی یا کسانی سالمندان را یاری می‏کنند، یک پاسخ پیش‏فرض وجود دارد: فرزندان. اما این‏که این پاسخ درست است یا خیر و سالمندان تا چه اندازه و در چه اموری به حمایت فرزندان متکی هستند و آیا دیگر منابع حمایت اجتماعی قادرند نبود یا کمبود حمایت فرزندان را جبران کنند؟ پرسش‏هایی است که مستلزم پژوهش‏های بیشتری است. هدف این مقاله سهیم شدن در ارائه پاسخ علمی به این پرسش‏ها است. برای انجام این کار از دو نظریه‏ی جبران سلسله‏مراتبی و کارکردهای مشترک و داده‏های پژوهشی میدانی که از مصاحبه با 527 سالمند 60 ساله و بیشتر ساکن در شهر تهران در سال 1386 به‏دست آمده، استفاده شده است. نتایج به‏طور خلاصه نشان می‏دهد که در محیط جمعیتی که در آن باروری بالنسبه بالا و مرگ‏ومیر نسبتاً پایین بوده، شبکه‏ی حمایت خانوادگی سالمندان شهر تهران در اندازه بزرگ و در ترکیب جنسی متنوع است. با وجود میل مهاجرتی بالایی که در میان فرزندان دیده می‏شود، دسترسی سالمندان شهر تهران به فرزندانی که قادر به ایفای نقشی مهم در شبکه‏ی حمایت خانوادگی هستند، بالا است. از همین روی حمایت خانوادگی، خصوصاً از نوع حمایت ابزاری، تحت سیطره‏ی فرزندان قرار دارد و حمایتی که فرزندان از والدین سالمند، خصوصاً زنان، دارند به‏وسیله‏ی منابع دیگر قابل جبران نیست.