فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نظریه گذار جمعیتی دوم در اصل نظریه ای برای تبیین "باروری پایین" در جوامع  پیشرفته اواخر مدرن است.  این نظریه،  باروری پایین و دوام آن در جوامع  مزبور را  با توجه به تغییرات اساسی که در دهه های پایانی قرن بیستم  در سطح جامعه و خانواده و در نحوه بچه آوری در آن جوامع پیش آمد توضیح می دهد. نظریه گذار جمعیتی دوم در کشور های اسکاندیناوی تقریبأ به طور کامل و  در کشورهای  دیگرمدرن در حوزه فرهنگی لیبرال - شامل سایر کشورهای اروپای شمالی و غربی و کشورهای انگلیسی زبان خارج از اروپا - تا حدود زیادی صدق می کند. با وجود این،  در اروپا از شمال به جنوب و از غرب به شرق و در جوامع پیشرفته شرق آسیا در مقیاسی بزرگ تر از میزان صدق آن کاسته می شود. پیدا است که در کاربرد آن برای مطالعه باروری پایین و دوام ان در ایران محدودیت های مزبور باید لحاظ شود. اضافه بر آن، ایران کشوری پیرامونی است و تغییرات آن تا حدودی وابسته و  در نتیجه  ناهمسان، ناهماهنگ و ناهمزمان است. از این رو، از این لحاظ هم نظریه مزبور، پیش از کاربرد در جامعه پیرامونی ایران، باید تعدیل و اصلاح گردد. مقدم بر ملاحظات مزبور، در خصوص مناسبت نظریه گذار جمعیتی دوم در جوامع پیرامونی ( نظیر ایران)،  این سوال راهبردی هم مطرح است:  آیا می شود پیش از خروج از دوران گذار ( در گذار جمعیتی اول)‌ وارد گذار جمعیتی دوم شد؟ در این مقاله به این سوال جواب مثبت دادیم. زیرا، اگر ترکیب سنی کنترل شود رسیدن باروری جمعیت به جانشینی و رشد آن  به صفر تقریبأ همزمان اتفاق می افتد. از این رو، در اثر ترکیب سنی، گذار جمعیتی دوم ایران برای چندین دهه ـ شامل فاصله زمانی رسیدن باروری جمعیت به سطح جانشینی و رسیدن میزان رشد به صفر- با گذار جمعیتی اول همپوشانی خواهد داشت.