تناظر اندیشههای جبر، اراده آزاد و رضایت (خرسندی) از منظر تقابلهای اندیشگانی اوستا و متنهای فارسی میانه
نویسندگان
1 دانشآموخته دکتری تخصصی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
doi
10.30465/ls.2023.40324.2042چکیده
جبر و اختیار که همواره یکی از پیچیدهترین موضوعات فلسفی در تاریخ ادیان ایران و جهان بودهاند، در حوزهی دینی مزدیسنی نیز نقش برجستهای دارند. آیین مزدیسنی به جهت تاریخ کهن و پرفرازونشیب خود از نحلهها، ادیان و جریانهای فکری گوناگون تأثیر پذیرفته است و مفصلبندیهای اندیشگانی متفاوتی را در آن میتوان تشخیص داد که گاه کاملاً در تقابل با هم قرار دارند. تلفیق پیچیدگیهای رازگونهی مسئلهی جبر و اختیار با ابهامات بغرنج آیین کهن ایرانی منجر به خلق مفاهیم معناسازی میگردد که از تقابلهای اندیشگان موجود در این دو حوزه برخاسته است. یکی از مهمترین موضوعات در آیین مزدیسنی، اندیشه خرسندی و مفاهیم پیرامون آن است که با اندیشهی جبر و ارادهی آزاد رابطهی مستقیم دارد. در این پژوهش ضمن مروری کوتاه بر مفهوم جبر و اختیار در آیین مزدیسنی تلاش نمودیم تا از این چشمانداز به مفهوم خرسندی و جریانهای فکری پیرامون آن، در اوستا و متنهای پهلوی نظر بیفکنیم. پس از کاوش حول این مفاهیم دریافتیم که احتمالا هریک از دو جریان فکری متفاوت حول اندیشه خرسندی به یکی از اندیشگان جبر یا ارادهی آزاد متمایل است.
