بررسی کانون و مبتدا در جملههای سادۀ زبان فارسی بر مبنای رویکرد دستور واژی-نقشی
نویسندگان
1 گروه زبانشناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه زبانشناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.(نویسنده مسئول)
3 گروه زبانشناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 گروه زبانشناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.30465/ls.2023.41952.2067چکیده
پژوهش حاضر با اتخاذ روشِ توصیفی-تحلیلی به بررسی مبتدا و کانون در جملات ساده زبان فارسی در چارچوب دستور واژی-نقشی برزنن و همکاران (۲۰۱۶) بر مبنای ساخت درونمرکز و برونمرکز زبان فارسی پرداخته است. یافتهها نشان میدهند که طی فرایند کانونیسازی و مبتداسازی در جملات ساده؛ گروه اسمی دارای نقش فاعل، گروه اسمی دارای نقش مفعول صریح «رایی» و گروه حرف اضافهای دارای نقش مفعول متممی در ساخت سازهای در مشخصگر گروه تصریفی قرار میگیرند و بر اساس اصل اقتصاد الزامی به درنظرگرفتن مقولۀ تهی در جایگاه متعارف آنها وجود ندارد. زیرا در ساخت نقشی، گزارۀ اسمی گروههای مذکور علاوه بر دریافت نقش دستوری خود بهصورت برونمرکز از طریق مؤلفههای صرفی، نقش گفتمانی را نیز دریافت میکند و شروط خوشساختی از این طریق رعایت میشود. گروه اسمی دارای نقش مفعول صریح بدون پساضافۀ «را» طی فرایند کانونیسازی در ساخت سازهای نیز در مشخصگر گروه تصریفی قرار میگیرد. اما بهدلیل آنکه فاقد مؤلفههای صرفی برای دریافت نقش دستوری است و بهصورت درونمرکز به جایگاه وابسته است، بر اساس اصل اقتصاد مقولۀ تهی در ساخت سازهای در جایگاه متمم فعل در نظر گرفته میشود تا از طریق ابزار ارتباطِ نقش درون به بیرون، شروط خوشساختی در ساخت نقشی رعایت شود.
