تحلیل مقابله‌ای چندمعنایی ترکیبات "سر" در فارسی و انگلیسی: رویکردی ساختی-شناختی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبانشناسی دانشگاه بوعلی سینا همدان

doi
10.30465/ls.2022.39431.2025
چکیده

هدف پژوهش حاضر تحلیل مقابله‌ای چندمعناییِ ترکیبات "سر" در فارسی و انگلیسی و شناسایی طرحواره‌های ساختی ناظر بر ساخت این ترکیبات برمبنای ساختواژ ساختی بوی (2010) و در نهایت ارزیابی این انگاره در مواجه با داده‌های این دو زبان است. بدین منظور، تمام واژه‌های مرکب فارسی و انگلیسی که "سر" به عنوان سازۀ اول در آنها ظاهر می‌شود از منابع مختلف، از جمله فرهنگ سخن، فرهنگ زانسو، فرهنگ انگلیسی آکسفورد، فرهنگ‌های آنلاین مریوم وبستر، کمبریج و کولینز استخراج شدند. سپس به مقوله‌بندی معنایی و تحلیل تفاوت‌ها و شباهت‌های آنها پرداخته شد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و داده‌ها شامل 300 واژه مرکب است. یافته‌ها نشان‌ داد که چندمعنایی‌ِ این ترکیبات، نه در سطح واژه‌های عینی، بلکه در سطح ساخت‌ها و طرح‌واره‌های انتزاعی قابل‌تبیین است و لذا آن را چندمعنایی ساختی انگاشتیم. همچنین، مشخص شد که اگرچه طرحواره‌ها و زیرطرحواره‌های ساختی مشابهی برای ترکیبات "سر" در هر دو زبان وجود دارد، اما تنوعات معنایی و تعداد زیرطرحوارهای فرعی این ترکیبات در فارسی بیشتر از انگلیسی است و این تفاوت حاکی از آن است که نظام طرحواره‌ای ساخت [Head-X] در فارسی نسبت به انگلیسی پیچیده‌تر و بسط معنایی آن گسترده‌تر است.