راویان مُکْتِب: کاربرد دادههای رجالی برای شناسایی جریانی فرهنگی
نویسندگان
doi
چکیده
تاریخ آموزش و پرورش در سدههای نخست فرهنگ و تمدن اسلامی، مبهم و تا حدود زیادی ناشناخته است. آگاهیهای چندانی در بارۀ متون درسی این دوره، روش و برنامههای تدریس، جایگاه اجتماعی معلّمان، و میزان فرهنگ پذیری نسبت به این آموزشها در بلاد مختلف جهان اسلام در دست نیست. گذشته از آن که مورخان ضرورتی برای بحث در بارۀ آموزشهای ابتدایی حس نکردهاند، بیشتر معلمان این دوره نیز، شخصیتهای علمی برجستهای محسوب نمیشدهاند که از دید آنها شایان توجه بنمایند. بااینحال، برخی از معلمان دورههای ابتدایی آموزش، گاه و بیگاه به عنوان راویان حدیث نیز شناخته شدهاند و نامی از آنها در کتب رجال و حدیث نه در اثر اشتغال اصلی آنها، بلکه به تَبَعِ پرداختنشان به روایات جای گرفته است. در این مطالعه کوشش میشود با گردآوری این قبیل دادههای رجالی و کوشش برای تحلیل و پردازش آنها با روشهای نوین تحلیل متون تاریخی، تلاشی به منظور بازشناسی این معلمان و شخصیت علمی و اجتماعیشان، و سپس ارائۀ تصویری واضحتر از وضعیت آموزش ابتدایی سدههای نخستین اسلامی صورت گیرد.