نقد فرمالیسم اسلوب معادله در غزلیّات کلیم کاشانی

نویسندگان
doi
چکیده

مکتب ادبـی فـرمالیسم روسـی (شکـل‌گـرایی یا صورت‌گـرایی) یکـی از مکاتب نقـد ادبـی مشهوری است که همواره طرف داران آن به شکل یا فرم اثر ادبی اهمّیت ویژه ای می‌دهند. منظور از فرم در اثر ادبی هر عنصری است که در ارتباط با دیگر عناصر، ساختاری منسجم و آراسته را به وجود می آورد. اسلوب معادله یکی از زیورهای ادبی است که در فرم غزلیّات سبک هندی به ویژه کلیم کاشانی، خلاّق المعانی ثانی، به کار رفته است. اسلوب معادله، بیتی است مستقل، که در یک مصراع آن، شاعر اندیشه ای ذهنی را بیان می‌کند و در مصرع دوم مثالی از طبیعت و اشیاء برای اثبات ادّعای خود می‌آورد و آن را معادلی برای ادّعای ذهنی خویش، قرار می‌دهد. اسلوب معادله، در غزلیّات کلیم کاشانی، ‌یکی از ابزارهایی است که همواره به تصویرسازی می‌انجامد و تصاویر اسلوبی، یکی از عناصر سازنده‌ شکل و صورت و یا فرم شعر کلیم را، تشکیل مـی‌دهد. نگارندگان، در این جستار ادبی، فرم و شکل اسلوب معادله را، در غزلیّات کلیم کاشانی، بر اساس مبانی مکتب ادبی فرمالیسم، به نقد کشانده اند.