تحلیل فراگرد حواس در ارتباط غیرکلامی غزلیات سنایی؛ بررسی تطبیقی سه گفتمان کلان
نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران
3 گروه ادبیات فارسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان، ایران
4 گروه دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران
doi
چکیده
یکی از مهمترین رویکردهای ارتباطی در آثار ادبی و هنری، بهرهگیری از روشهای غیرکلامی با تأکید بر فراگرد حواس است. این رویکرد موجب غنای بیشتر آثار ادبی، تأثیرگذاری عمیقتر بر مخاطب و ارائۀ تصویری چندوجهی از مضامین مورد نظر شاعر یا نویسنده میشود. مسألۀ اصلی در این پژوهش، بررسی چگونگی استفادۀ سنایی از ارتباطات غیرکلامی در غزلیات و اهداف او از این بهرهگیری است. بر همین اساس، پرسشهای تحقیق بر تعداد و نوع گفتمانهای اصلی فراگرد حواس و میزان تأکید شاعر بر هر یک متمرکز شدهاند. فرضیۀ پژوهش بر این نکته تأکید دارد که سنایی با استفاده از فراگرد حواس، ارتباطات غیرکلامی را در سه گفتمان اصلی به کار گرفته است. روش تحقیق بهصورت توصیفی ـ تحلیلی و با بهرهگیری از نظریۀ سمبولیسم اجتماعی و منابع کتابخانهای انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که فراگرد حواس در غزلیات سنایی در سه دستۀ اصلی حواس ظاهری، حواس باطنی و حس لذتطلبی نمود یافتهاند که هر یک دارای خردهگفتمانهای متعددی هستند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که بیشترین بسامد به ترتیب به حواس باطنی (با محوریت مضامینی چون دعا، عشق و مرگ)، سپس حواس ظاهری و در نهایت حس لذتطلبی تعلق دارد. این امر بیان¬گر آن است که سنایی بیش از همه بر تجربههای معنوی و عرفانی تأکید داشته و از حواس ظاهری و لذتطلبی نیز بهعنوان ابزارهای استعاری و مکمل برای انتقال جهانبینی عرفانی خود بهره برده است.
