فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

میرزا محسن تبریزی، متخلّص به تأثیر، از شعرای بنام عصر صفوی و از شاگردان خلف صائب تبریزی در مکتبِ معنی بیگانه و آفرینش مضامین بکر شعری به شمار می¬آید. دیوان تأثیر، به تأسی از صائب و دیگر شعرای نامدار سبک هندی، سرشار از مضامین متضادّ است. یعنی؛ تأثیر نیز همچون صائب و شعرای هم‌عصر خویش، تحت تأثیر علل و عواملی همچون: قرار گرفتن در موقعیّت¬های مختلف در زندگی، پرگویی، روی آوردن به درون‌نگری و دادن حالات و صفات مثبت و منفی درونی انسانی به عناصر و موجودات طبیعت پیرامون خود و از همه مهم¬تر دستیابی به معنی رنگین و در اصطلاح اهل ادب آن عصر، «معنی بیگانه» نگاه متفاوتی به شخصیت¬های اساطیری، تاریخی، مذهبی، عناصر شعری و پدیده¬های محیط اطراف و طبیعت پیرامون خود داشته و به خلق مضامین متضادّ از هم پرداخته است. منظور از مضامین متضادّ یا تناقض¬گویی در اشعار سبک هندی، که از ویژگی¬های منحصر بفرد سبکی به شمار می¬آید، آن است که شعرای این سبک، به جهت خلق مضامین جدید و پرهیز از مضامین کلیشه¬ای و تک‌بعدی رایج در سنّت دیرینۀ شعر و ادب فارسی (سبک¬های شعری خراسانی و عراقی)، از زوایای دید مختلف، به عناصر و پدیده¬های ثابت و متعارف شعری نگریسته و یک موضوع و پدیدۀ ثابت را در دو معنای متضادّ از هم ( مثبت و منفی یا ستایش و نکوهش) به کار گرفته‌اند. در این پژوهش، اکثر مضامین متضاد دیوان اشعار تأثیر تبریزی، در محدودۀ غزلیات، متفرّقات و رباعیّات، به ترتیب از اوّل تا آخر دیوان و با ذکر شمارۀ صفحه استخراج‌شده و با آوردن شواهد مثالی از شعرای هم سبک شاعر، تحلیل‌شده است. نتیجۀ پژوهش این¬که مضامین متضادّ در شعر تأثیر، با تأسی از صائب و دیگر شعرای نامدار سبک هندی از بسامد بسیار بالاتری برخوردار‌است.