گفتمان انتقادی در تصاویر مستقل شعری منظومۀ جمال و جلال محمّد نزل آبادی بر اساس نظریۀ نورمن کلاف
نویسندگان
1 استادیارگروه زبان و ادبیات فارسی ، واحد انار ، دانشگاه آزاد اسلامی، انار ، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی ، واحد کرمان ، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان ، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان
doi
چکیده
منظومۀ جمال و جلال سرودۀ محمد نزلآبادی، از آثار غنائی ـ تعلیمی برجستۀ سدههای هشتم و نهم هجری بهشمار میرود که با زبانی نسبتاً ساده، بیانی نمادین و درونمایهای عرفانی و عاشقانه، داستان دلباختگی شاهزادهای به نام جلال به جمال، دختر شاه پریان را بازمیگوید. این منظومه در قالب بحر خفیف سروده شده و علیرغم شهرت اندک، حاوی مضامین اجتماعی، اخلاقی و حکمی متعددی است. پژوهش حاضر به شیوۀ توصیفی – تحلیلی و ابزار کتابخانهای با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف، در پی واکاوی تصاویر مستقل شعری در این منظومه است. تصاویر مستقل، ابیاتیاند که با ساختار مستقل زبانی، معنای کامل دارند و فراتر از نقش زیباییشناختی، حامل گفتمانها و ایدئولوژیهای نهفتهاند . در این پژوهش، عناصر زبانی، تقابلهای دوگانه، رمزگان تصویری و استعارههای مفهومی مورد بررسی قرار گرفته تا لایههای زیرین معنا، قدرت، هویت و بازنمایی اجتماعی در متن آشکار شود. نتایج پژوهش نشان میدهد شاعر با استفاده از روایت اسطورهای، زبانی تمثیلی و فرم شاعرانه، ضمن خلق جهانی عاشقانه و خیالی، به بازنمایی نگرشهای عرفانی، ساختارهای قدرت و گفتمانهای فرهنگی دوران خود میپردازد و بدینترتیب، منظومهای میآفریند که میتوان آن را نمونهای از گفتمان انتقادی در پوشش ادب غنائی دانست .
