فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر به تبیین کارکرد ساختاری زبان در منظومۀ شعری فریدون مشیری با تکیه بر نظریۀ شش‌گانۀ کارکردهای زبانی رومن یاکوبسن می‌پردازد. چارچوب یاکوبسن (شامل کارکردهای ارجاعی، عاطفی، ترغیبی، همدلی، فرازبانی و ادبی) ابزاری روشمند برای تجزیه و تحلیل نسبت میان عناصر شش‌گانۀ فرآیند ارتباط (فرستنده، گیرنده، پیام، زمینه، رمز، مجرا) را فراهم می‌آورد. تحلیل نمونه‌هایی از اشعار فریدون مشیری حاکی از حضور درهم‌تنیدۀ کارکردهای زبانی است. نقش عاطفی که بر فرستندۀ پیام متمرکز است، در اشعار مشیری برجسته بوده و از طریق واژگانی مانند «ای وای» و «آه»، بیانگر رنج، حسرت، و یأس فلسفی او نسبت به سرنوشت بشریت در «قرن مرگ انسانیت» است. از سوی دیگر، نقش ادبی با تمرکز بر خودِ پیام و سازمان‌دهی صوری آن، از طریق تضادهای آوایی و استفاده از اضافات استعاری فشرده عینیت یافته و بر زیبایی‌شناسی درونی متن تأکید می‌کند. در تحلیل نقش ارجاعی، مشخص گردید که شعر مشیری صرفاً بیان ذهنی نیست، بلکه حاوی توصیفاتی از واقعیت بیرونی و نقد اجتماعی است؛ نقش فرازبانی با استفاده از خود زبان به عنوان یک لایۀ معنایی افزوده عمل می‌کند. بدین‌ترتیب، اثر مشیری نه تنها از منظر مضمون بلکه از حیث ساختار ارتباطی نیز اثری چندلایه محسوب می‌شود که در آن، توازن دقیق میان کارکردهای زبانی، موجب ایجاد زبان شاعرانۀ متعادل میان سنت و نوگرایی گردیده است.