کاربرد مدل معادلات ساختاری (SEM) در تحلیل بهره‌وری منابع انسانی؛ مطالعه موردی سازمان بهزیستی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

2 استادیارگروه مدیریت آموزشی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

3 دانشیار گروه مدیریت آموزشی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

doi
https://doi.org/10.82244/qrm.2026.1207620
چکیده

هدف این پژوهش، تحلیل ساختار بهره‌وری منابع انسانی در سازمان بهزیستی از طریق مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) است. بهره‌وری منابع انسانی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت سازمان‌ها، تحت تأثیر متغیرهای متعدد و مرتبطی قرار دارد که تحلیل هم‌زمان آن‌ها نیازمند به‌کارگیری روش‌های آماری پیشرفته است. پژوهش حاضر با رویکرد کمی و به روش توصیفی ـ همبستگی انجام شد. جامعه آماری شامل کارکنان سازمان بهزیستی استان تهران در سال ۱۳۹۷ بود که از میان آن‌ها ۳۲۰ نفر با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها دو پرسشنامه محقق‌ساخته شامل مؤلفه‌های بهره‌وری (کارایی، اثربخشی، تعهد، همکاری و حل مسئله) و عوامل مؤثر (توانایی، درک نقش، فرهنگ سازمانی، ساختار، انگیزش، سبک رهبری و...) بود. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای SPSS و LISREL و مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج تحلیل عاملی تأییدی (CFA) و مدل ساختاری نهایی نشان داد که مدل مفهومی ارائه‌شده دارای برازش مطلوبی است و روابط عِلّی بین مؤلفه‌ها و عوامل تأثیرگذار معنادار هستند. شاخص‌های برازش نظیر RMSEA، CFI و χ²/df تأییدکننده اعتبار مدل می‌باشند. بر این اساس، روش SEM نه تنها توانست ساختار پیچیده بهره‌وری منابع انسانی را به‌خوبی تبیین کند، بلکه الگویی برای تحلیل و بهبود بهره‌وری در سایر نهادهای دولتی نیز فراهم ساخت.