فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

واکه‌های پیشینِ گرد در نظام آوایی زبان‌های ایرانی دورة باستان و میانه وجود نداشته‌اند، ولی در اثر تغییر و تحوّلات آوایی در تعدادی از زبان‌های ایرانی نو مشاهده می‌شوند و حتی در برخی از آنها نقش واجی نیز دارند. در واقع می‌توان گفت با تغییر در تعداد و شمار واج‌های این زبان‌ها انشقاق واجی رخ داده است. این مقاله که به بررسی این دگرگونی درزمانی در تعدادی از این زبان‌ها، به‌خصوص دو گونه از زبان‌های مرکزی ایران می‌پردازد نشانگر آن است که مهمترین عامل این تغییر، فرایند پیشین‌شدگی واکه‌ای یعنی تغییر از جایگاه پسین به جایگاه پیشین یا پیشین‌تر است که در بیشتر این زبان‌ها ظاهراً به‌صورت غیرمشروط رخ داده است، اگرچه درمواردی گردشدگی واکه‌های پیشین، همگونی واکه‌ای و تغییر توالی چند آوا نیز در پیدایش این واکه‌ها دخیل بوده‌اند. همچنین دیگر یافتة این تحقیق بیانگر آن است که پیشین‌شدگی واکه‌ای در برخی زبان‌ها باعث پیدایش بیش از یک واکة پیشینِ گرد شده که مورد دوم یعنی واکة میانی (یا نیم‌افراشته) معمولاً در پژوهش‌های قبلی مغفول مانده و ذکری از آن نشده است.