کاوشی در تجربه زیسته زنان متأهل شهر رشت از دگرگونی ارزش‌های خانواده: یک مطالعه کیفی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه شناسی، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشیار جامعه شناسی، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 استاد جامعه شناسی، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

4 دانشجوی دکترای جامعه شناسی، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

doi
10.22034/sls.2025.67859.1546
چکیده

هدف این پژوهش، کاوش عمیق تجارب زیسته و ادراکات زنان متأهل شهر رشت از فرآیند دگرگونی ارزش‌های خانوادگی بود که با اتخاذ رویکرد نظریه زمینه‌ای و با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق اجرا گردید. مشارکت‌کنندگان به‌شیوه هدفمند و با معیار حداکثر تنوع (از نظر سن، تحصیلات، مدت ازدواج و وضعیت اشتغال) انتخاب شدند و فرآیند نمونه‌گیری تا اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع ۲۲ زن متأهل ساکن رشت انتخاب شدند. تحلیل داده‌ها به‌روش تحلیل مقایسه‌ای مداوم و طی فرآیندهای کدگذاری باز، محوری و گزینشی به‌صورت همزمان با جمع‌آوری داده‌ها انجام پذیرفت. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نشان داد دگرگونی ارزش‌ها در بستر پیچیده‌ای از تعامل عوامل اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و ارتباطی رخ داده است. وضعیت مالی به‌عنوان یک عامل محوری، در شرایط نامساعد اقتصادی منجر به افزایش تنش‌های درون‌خانوادگی گردید. اشتغال زنان نه‌تنها عاملی برای استقلال مالی بود، بلکه نقش محوری در تغییر نقش‌های جنسیتی سنتی، افزایش قدرت تصمیم‌گیری و بازتعریف هنجارهای اجتماعی ایفا نمود. یافته‌ها حاکی از آن است که دگرگونی ارزش‌های خانوادگی در بین زنان رشتی، پدیده‌ای چندوجهی، پویا و وابسته به زمینه است که از تعامل پیچیده عوامل ساختاری (اقتصادی، فرهنگی) و عوامل بین‌فردی (کیفیت روابط) نشأت می‌گیرد و بازتاب تجارب زیسته آنان در مواجهه با تحولات جامعه ایران معاصر است.