ابعاد زیستمحیطی قراردادهای نفتی در روابط بینالملل: مطالعه تطبیقی ایران و عراق (اقلیم کردستان)
نویسندگان
1 گروه حقوق، واحد آزادشهر، دانشگاه ازاد اسلامی، آزادشهر، ایران.
2 گروه حقوق، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
3 گروه حقوق، واحد گنبد کاووس، دانشگاه آزاد اسلامی، گنبد کاووس، ایران.
doi
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی رویکردهای حفاظت از محیط زیست در روابط بینالملل، با تأکید ویژه بر مفاد زیستمحیطی قراردادهای نفتی، به مطالعهی دو کشور ایران و عراق (با تمرکز بر اقلیم کردستان) میپردازد. سؤال اصلی پژوهش این است که مهمترین رویکردهای لحاظشده در قراردادهای نفتی ایران و عراق در ارتباط با حفاظت از محیط زیست کداماند؟ پژوهش با استفاده از روش توصیفی–تحلیلی و منابع کتابخانهای و اسنادی، به تحلیل محتوای قراردادهای نفتی پرداخته و نشان داده است که عملیات نفتی از مرحله اکتشاف تا پایان بهرهبرداری، آثار زیانبار و پایداری بر محیط زیست برجای میگذارد. در مراحل اولیه، قراردادهای نفتی در هر دو کشور فاقد هرگونه ملاحظه زیستمحیطی بودهاند؛ اما در مراحل بعدی، مفادی در زمینه حفاظت از محیط زیست به قراردادها افزوده شده که غالباً دارای جنبه مالی (مانند پرداخت جریمه یا خسارت) بودهاند تا جنبه پیشگیرانه یا ساختاری. یافتهها نشان میدهد که در اغلب قراردادها، حفظ محیط زیست نه بهعنوان بخشی از ساختار قرارداد، بلکه صرفاً بهعنوان تعهدات عمومی پیمانکار تلقی شده است. بر این اساس، پژوهش نتیجه میگیرد که برای ارتقاء حفاظت زیستمحیطی در قراردادهای نفتی، لازم است سازوکارهایی نظیر ارزیابی آثار زیستمحیطی، بیمه مسئولیت زیستمحیطی، الزام به اخذ مجوزها، تدوین استانداردهای فنی و زیستمحیطی، اقدامات پس از ترک میدان، بهبود مستمر عملکرد زیستمحیطی، و ضمانت اجرای تعهدات زیستمحیطی پیمانکاران بهصورت شفاف و الزامآور در متن قراردادها لحاظ شود.
