بررسی حکمی آفرینش فضای معماری مبتنی بر نیازهای انسانی

نویسندگان

1 گروه معماری، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران.

2 استادیار گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند

3 گروه معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران.

doi
10.82459/jsps.2025.1217235
چکیده

از نظر قرآن، انسان موجودی است که از روح خدا در او دمیده شده و اشرف مخلوقات محسوب شده­­است و به لحاظ وجودی دارای ساحت­های متعدد است که هریک از این ساحات دارای نیازهایی می­باشند که باید به آن پاسخ مناسب داده شود، بسیاری از پاسخ­های مناسب در ظرف مکان و معماری به منظور رشد، تعالی و بقاء  انسانی شکل می­گیرد که نیازمند دانش و تخصص حکیمانه است. کلمه حکمت بارها در کتاب مقدس قرآن و احادیث به دلایل مختلف بیان شده است و با توجه به گسترش معنایی که دارد، از آن به عنوان هدیه و نعمت پروردگار یاد شده است که خدا به پیامبران(ع) و برخی از انسان‌های نیکوکار داده است. دانش حکمی مفهومی است که می­تواند در راستای تعالی انسان و زیست وی در همه سطوح اثرگذار باشد. معماری حکمی پلی است میان فضاسازی براساس شناخت انسان و نیازهایش و فلسفه­ی وجودی وی،  لذا این پژوهش بر آن است تا با بهره­مندی از روش توصیفی – تحلیلی به بررسی نقش حکمت در معماری و پاسخ به نیازهای انسان اسلامی بپردازد. انسان بر اساس جهان بینی اسلامی دارای نُه نیاز اساسی است؛ که هریک بر اساس نگاه حکمی می­تواند به نیازهای انسان پاسخ مطلوب بدهد و اگر طراحی فضاها در معماری مبتنی بر حکمت توحیدی و قرآنی شکل گیرد، توانایی پاسخ­گویی به سه ساحت وجودی انسان را در بر­می­گیرد که این امر در نهایت می­تواند بستری مناسب برای زیست انسان در دنیا و سعادت وی در زندگی آخرت را همراه داشته باشد. باور قلبی به جهان بینی توحیدی اسلامی در یک معمار می­تواند فضایی را خلق نماید که کارکردی معنوی داشته باشد؛ که مازاد بر آن که بر نیازهای جسمی انسان پاسخ­گویی مناسب دارد روح انسان را نیز صیقل و پرورش می­­دهد . در وضیعت کنونی جامعه ما، انسان امروزی با دو دیدگاه توحیدی- اسلامی و مدرنیته(اومانسیم) تلاش برای ساخت زندگی خویش را دارد و آنچه در این مساله تاثیرگذار است تفاوت های این دو دیدگاه است. در طراحی فضاهای جمعی با نگاه توحیدی- اسلامی هدف برآن است که انسان به یاد خدا متذکر شود نتایج و دستاوردهای این پژوهش چنین نشان می­دهد که یک انسان بر اساس جهان بینی اسلامی دارای نه نیاز اساسی می­باشد که هریک بر اساس نگاه حکمی می­تواند به نیازهای انسان پاسخ مطلوب بدهد و اگر طراحی فضاها در معماری مبتنی بر حکمت توحیدی و قرآنی شکل گیرد، توانایی پاسخ­گویی به سه ساحت وجودی انسان را در بر­می­گیرد که این امر در نهایت می­تواند بستری مناسب برای زیست انسان در دنیا و سعادت وی در زندگی آخرت را همراه داشته باشد.