بررسی حکمی آفرینش فضای معماری مبتنی بر نیازهای انسانی
نویسندگان
1 گروه معماری، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران.
2 استادیار گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند
3 گروه معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران.
doi
10.82459/jsps.2025.1217235چکیده
از نظر قرآن، انسان موجودی است که از روح خدا در او دمیده شده و اشرف مخلوقات محسوب شدهاست و به لحاظ وجودی دارای ساحتهای متعدد است که هریک از این ساحات دارای نیازهایی میباشند که باید به آن پاسخ مناسب داده شود، بسیاری از پاسخهای مناسب در ظرف مکان و معماری به منظور رشد، تعالی و بقاء انسانی شکل میگیرد که نیازمند دانش و تخصص حکیمانه است. کلمه حکمت بارها در کتاب مقدس قرآن و احادیث به دلایل مختلف بیان شده است و با توجه به گسترش معنایی که دارد، از آن به عنوان هدیه و نعمت پروردگار یاد شده است که خدا به پیامبران(ع) و برخی از انسانهای نیکوکار داده است. دانش حکمی مفهومی است که میتواند در راستای تعالی انسان و زیست وی در همه سطوح اثرگذار باشد. معماری حکمی پلی است میان فضاسازی براساس شناخت انسان و نیازهایش و فلسفهی وجودی وی، لذا این پژوهش بر آن است تا با بهرهمندی از روش توصیفی – تحلیلی به بررسی نقش حکمت در معماری و پاسخ به نیازهای انسان اسلامی بپردازد. انسان بر اساس جهان بینی اسلامی دارای نُه نیاز اساسی است؛ که هریک بر اساس نگاه حکمی میتواند به نیازهای انسان پاسخ مطلوب بدهد و اگر طراحی فضاها در معماری مبتنی بر حکمت توحیدی و قرآنی شکل گیرد، توانایی پاسخگویی به سه ساحت وجودی انسان را در برمیگیرد که این امر در نهایت میتواند بستری مناسب برای زیست انسان در دنیا و سعادت وی در زندگی آخرت را همراه داشته باشد. باور قلبی به جهان بینی توحیدی اسلامی در یک معمار میتواند فضایی را خلق نماید که کارکردی معنوی داشته باشد؛ که مازاد بر آن که بر نیازهای جسمی انسان پاسخگویی مناسب دارد روح انسان را نیز صیقل و پرورش میدهد . در وضیعت کنونی جامعه ما، انسان امروزی با دو دیدگاه توحیدی- اسلامی و مدرنیته(اومانسیم) تلاش برای ساخت زندگی خویش را دارد و آنچه در این مساله تاثیرگذار است تفاوت های این دو دیدگاه است. در طراحی فضاهای جمعی با نگاه توحیدی- اسلامی هدف برآن است که انسان به یاد خدا متذکر شود نتایج و دستاوردهای این پژوهش چنین نشان میدهد که یک انسان بر اساس جهان بینی اسلامی دارای نه نیاز اساسی میباشد که هریک بر اساس نگاه حکمی میتواند به نیازهای انسان پاسخ مطلوب بدهد و اگر طراحی فضاها در معماری مبتنی بر حکمت توحیدی و قرآنی شکل گیرد، توانایی پاسخگویی به سه ساحت وجودی انسان را در برمیگیرد که این امر در نهایت میتواند بستری مناسب برای زیست انسان در دنیا و سعادت وی در زندگی آخرت را همراه داشته باشد.