تقابل سنتهاي مبتني بر اسطورهها و سبك زندگي غربي دوره قاجار (مطالعه موردي: نقاشيهاي حمام مهدي قلي بيك مشهد)
نویسندگان
1 دانشیار و عضو هیات علمی، گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
2 گروه معماری واحد ،قزوین دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
doi
10.82459/jsps.2025.1222692چکیده
دوره قاجار به عنوان یكی از دوره هاي مهم تاریخ ایران، شاهد تقابل و تعامل میان سنت هاي دیرینه ایرانی و تأثیرات فرهنگ و سبك زندگی غربی بود. این دوره به ویژه در عرصه هنر، به ویژه نقاشی، تحولات قابل توجهی را تجربه كرد. نقاشی هاي حمام مهدي قلی بیك مشهد به عنوان نمونه اي از این هنر، نمایانگر تلاش براي حفظ هویت فرهنگی در برابر نفوذ فرهنگ غربی هستند. هدف این پژوهش، تحلیل تقابل سنت هاي مبتنی بر اسطوره ها و تأثیرات سبك زندگی غربی در نقاشی هاي حمام مهدي قلی بیك مشهد است. این تحقیق به دنبال شناسایی چگونگی تعامل و همزیستی این دو عنصر فرهنگی و تأثیر آن بر هویت هنري و فرهنگی ایرانیان در دوره قاجار می باشد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و با استفاده از منابع كتابخانه اي، مقالات علمی و تحلیل نقاشی هاي موجود در حمام مهدي قلی بیك، به بررسی عناصر هنري و فرهنگی پرداخته است. داده ها از طریق مشاهده مستقیم آثار و تحلیل محتوایی جمع آوري شده است. نتایج نشان می دهد كه نقاشی هاي حمام مهدي قلی بیك، به طور قابل توجهی تحت تأثیر عناصر اسطوره اي و فرهنگی ایرانی و همچنین تأثیرات فرهنگ غربی قرار دارند. این آثار نه تنها به تجلی هویت ایرانی كمك می كنند، بلكه نمایانگر تلاش هنرمندان براي ادغام عناصر مدرن با سنت هاي قدیمی هستند. عناصر مانند رنگ ها، موضوعات و تكنیك هاي جدید، نشانه هاي واضحی از نفوذ فرهنگ غربی را در این نقاشی ها نشان می دهند. این پژوهش نشان می دهد كه تقابل سنت هاي مبتنی بر اسطوره ها و سبك زندگی غربی در دوره قاجار ،منجر به ایجاد آثار هنري منحصر به فردي شده است كه نه تنها هویت فرهنگی ایرانی را به تصویر می كشد، بلكه به نوعی تلاش براي حفظ این هویت در برابر تغییرات جهانی را نیز نمایان می سازد. بنابراین، نقاشی هاي حمام مهدي قلی بیك به عنوان یك نمونه بارز از این تقابل، می توانند به درك عمیق تري از تحولات فرهنگی و هنري در دوره قاجار كمك كنند. در این نقاشی ها، تركیب لباس هاي سنتی و فرنگی، چهره نگاري متنوع زنان، و نمایش تقابل پهلوانان و مردم عادي، همگی به پیچیدگی ساختار اجتماعی و فرهنگی دوره قاجار اشاره دارند. این تركیب ها، دوگانگی هویت و تلاش براي یافتن تعادل میان سنت و نوگرایی را به تصویر می كشند. نقاشی هایی چون تصویر بهرام گور نیز با بهره گیري از روایت هاي اسطوره اي ،بر پیوند میان گذشته فرهنگی و تحولات جدید تأكید دارند.
