تحلیل گفتمانی و نشانه شناختی فضاهای سینمایی پست مدرن با چارچوب پساساختارگرایی
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری؛ واحد علوم تحقیقات؛ دانشگاه آزاد اسلامی؛ تهران؛ ایران
2 گروه معماری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
doi
10.82459/jsps.2026.1222715چکیده
بیان مسئله در اواخر قرن بیستم، معماری پستمدرن با عبور از منطق تکمعنایی و کارکردگرای مدرنیسم، فضایی چندلایه و تفسیربردار را مطرح کرد که حامل روایتها، رمزگان فرهنگی و نشانههای متنوع است. در این میان، سینماها به دلیل ماهیت دوگانه خود—بهعنوان فضایی کالبدی و رسانهای—ظرفیتی ویژه برای تحلیل نشانهای فراهم میکنند و میتوانند بهعنوان متنی معماری با قابلیت خوانش چندگانه بررسی شوند. روش تحقیق این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد استقرایی (از جزء به کل) انجام شده است. تحلیل دادهها بر اساس مطالعات اسنادی، منابع نظری و خوانش نشانهشناختی صورت گرفته و رویکردی پدیدارشناسانه برای آشکارسازی لایههای معنایی فضا اتخاذ شده است. یافتهها چارچوب نظری مطالعه بر نشانهشناسی پساساختارگرا و خوانش لایهای استوار است که شامل پنج مؤلفه متن، زمینه، بینامتنیت، رمز و رسانه میشود. در این راستا، سه نمونه از فضاهای سینمایی در بستر معماری پستمدرن بررسی شدهاند: سینمای UFA در درسدن اثر کوپ هیملبلاو، سالن رقص هلند اثر رم کولهاس و دو نمونه ایرانی شامل پردیس سینمایی رضا دانشمیر و پردیس چارسو اثر محمد مجیدی. نتایج تحلیل نشان میدهد این فضاها برخلاف معماری مدرنِ تکلایه، واجد پیچیدگی معناییاند و معنا در آنها از رهگذر تعامل نشانهها، حافظه جمعی، بستر فرهنگی و خوانش مخاطب شکل میگیرد. نتیجهگیری یافتهها نشان میدهد خوانش لایهای در چارچوب نشانهشناسی پساساختارگرا میتواند رویکردی مؤثر برای فهم سازوکار تولید معنا در معماری پستمدرن باشد و امکان ادراک ژرفتر از رابطه متن، زمینه و نشانه را در فضاهای سینمایی فراهم آورد
