خاستگاههای فکری و نظری برنامه درسی سایه و بازشناسی مصادیق آن در نظام آموزشی ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری برنامهریزی درسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهیدبهشتی تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهیدبهشتی تهران، تهران، ایران.
3 استاد دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهیدبهشتی تهران، تهران، ایران.
4 دانشیار دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهیدبهشتی تهران، تهران، ایران.
doi
10.30486/jsre.2020.584895.1338چکیده
پژوهش حاضر قصد دارد ابتدا خاستگاههای فکری و نظری برنامه درسی سایه را مورد تحلیل قرار دهد سپس شواهد و مصادیق مربوط به این مفهوم را از مدارس ایران ارائه کند. رویکرد حاکم بر این پژوهش کیفی است که در مرحلة اول روش تحلیلی-توصیفی و در مرحلة دوم از روایت پژوهی استفاده شده است. جامعة آماری پژوهش، شامل معلمان، دانشآموزان دورة اول متوسطه و نیز دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان شهر اردبیل بودند که بهصورت هدفمند چند مدارس شهر، انتخاب و روایات و تجارب آنها گرداوری شد. ابزار گردآوری دادهها علاوه بر منابع مکتوب در مورد نظریهها و دیدگاهها، مصاحبة روایی بود. دادههای حاصل از 5 مصاحبه انفرادی و گروهی، به اشباع نظری رسید. دادهها با روش تحلیل مضمونی تجزیهوتحلیل شد که شامل 6 مضمون اصلی است و عبارتاند از: فعالیتهای زیرزمینی دانشآموزان، سندسازی، مهندسی نتایج امتحانات، تناقض در گفتهها و عمل، تبعیض و مقاومت دانشآموزان. این مضامین به همراه مضامین فرعی و مفاهیم آن از مهمترین مصادیق برنامه درسی سایه در مدارس ایران هستند. همچنین بر اساس نتایج این پژوهش این فعالیتها و مصادیق، ریشه در نظریه مقاومت، نظریة فراخود یا سوپراگوی ژاک لکان و نیز اندیشههای اسلاوی ژیژک دارند.
