فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نظارت اداری بر نهادهای غیرمتمرکز در نظام‌های حقوقی ایران و عراق، یکی از موضوعات بنیادین در حقوق عمومی تطبیقی است که به بررسی رابطه میان دولت مرکزی و واحدهای محلی می‌پردازد. در ایران، با وجود پذیرش اصل شوراها و عدم تمرکز اداری در قانون اساسی، ساختار نظارت همچنان متمرکز و سلسله‌مراتبی باقی مانده است؛ به‌گونه‌ای که وزارت کشور و استانداری‌ها نقش اصلی در هدایت و کنترل واحدهای محلی دارند و استقلال شوراها محدود به چارچوب‌های قانونی و سیاست‌های کلان دولت مرکزی است. در مقابل، عراق پس از تصویب قانون اساسی ۲۰۰۵ و استقرار نظام فدرالی، الگوی متفاوتی را تجربه کرده است؛ شوراهای استانی و استانداران از اختیارات گسترده‌تری برخوردارند و نظارت اداری بیشتر جنبه هماهنگی و راهبری دارد تا کنترل مستقیم. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و بهره‌گیری از منابع حقوقی و اسناد رسمی، به این نتیجه رسیده است که تفاوت در بسترهای سیاسی و حقوقی دو کشور، موجب شکل‌گیری دو الگوی متمایز از نظارت اداری شده است: الگویی متمرکز در ایران و الگویی نیمه‌مستقل در عراق. پیامدهای این تفاوت‌ها در کارآمدی مدیریت محلی، میزان مشارکت مردمی و تحقق اصل پاسخگویی اداری قابل توجه است و می‌تواند در طراحی سیاست‌های اصلاحی و تقویت حکمرانی محلی در هر دو کشور نقش‌آفرین باشد.