طراحی و اعتبارسنجی چهارچوب برنامه¬درسی آموزش کاهش خطرپذیری از آسیب¬های فضای مجازی برای دوره ابتدایی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد برنامه¬ریزی درسی، دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید باهنر، فارس، ایران.

2 استادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

3 دانشیار، گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

doi
doi.org/10.71788/JSRE.2025.1120615
چکیده

هدف این پژوهش آمیخته، طراحی و اعتبارسنجی چهارچوب برنامه­درسی آموزش کاهش خطرپذیری از آسیب­های فضای مجازی برای دوره ابتدایی بود. در بخش کیفی، از روش تحلیل مضمون و در بخش کمی از روش پیمایشی استفاده شد. مشارکت­کنندگان بخش کیفی، علاوه بر منابع و متون، متخصصان علوم­تربیتی و فضای­مجازی بودند که به روش هدفمند و با تکنیک گلوله­­برفی انتخاب شدند. ابزار پژوهش در بخش کیفی، سندکاوی و فیش برداری همراه با مصاحبه نیمه ساختمند با متخصصان و مطلعان کلیدی بود. جامعه آماری در بخش کمی، شامل معلمان دوره ابتدایی شهرستان خرامه (264 نفر) بود که بر این اساس، حجم نمونه با استفاده از جدول کرجسی-مورگان، 152 نفر تعیین و به روش در دسترس، نمونه­گیری انجام گرفت. ابزار پژوهش در بخش کمی، پرسش­نامه محقق­ساخته، برآمده از بخش کیفی بود. برای تحلیل داده­های کیفی از روش تحلیل مضمون و در بخش کمی از تحلیل­عامل­تاییدی استفاده شد. در بخش کیفی، 554کدمعنایی در قالب112 مضمون پایه، 29مضمون سازمان­دهنده سطح1 و 6 مضمون سازمان­دهنده سطح2 طبقه­بندی شد و چهارچوب اولیه شکل گرفت. یافته­های حاصل از تحلیل­عامل­تاییدی بخش کمی نشان داد که هدف با بار ­ عاملی87/0، محتوا با بار ­ عاملی78/0، روش­های یاددهی-یادگیری با بار­عاملی77/0، منطق با بار­عاملی75/0، موادومنابع یادگیری با بار­عاملی 69/0 و شیوه­های­ ارزشیابی با بار­عاملی60/0 به ترتیب تبیین­کننده چهارچوب برنامه­درسی مذکور بود. هم­چنین، ضریب آلفای کرونباخ989/0، گویای اعتبار بالای عناصر چهارچوب برنامه­درسی آموزش کاهش خطرپذیری از آسیب­های فضای مجازی در دوره ابتدایی بود. در مجموع، این پژوهش برمبنای داده­های برآمده از مبانی نظری، پژوهش­های پیشین و مصاحبه عمیق با متخصصان حوزه علوم تربیتی و فضای مجازی، منجر به شکل گیری چهارچوبی مفهومی و معتبر برای تولید هرگونه برنامه درسی در خصوص آموزش کاهش خطرپذیری دانش­آموزان دوره ابتدایی از آسیب­های فضای مجازی شده که تاکنون وجود نداشته است. این چهارچوب می­تواند به عنوان مرجعی معتبر برای سیاست­گذاران، برنامه ریزان، مولفان کتب درسی و معلمان مورد استفاده قرار گیرد.