تجربه زیسته یادگیری غیررسمی در مدارس رسمی: رویکرد پدیدارشناسی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مطالعات برنامه درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه مطالعات برنامه درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 استاد گروه مطالعات برنامه درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

4 دانشجوی دکتری مطالعات برنامه درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

5 دانشیار گروه مطالعات برنامه درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

doi
https://doi.org/10.71788/JSRE.2025.1198357
چکیده

این پژوهش با هدف بررسی و تبیین تجربه زیسته یادگیری غیررسمی در مدارس رسمی انجام شد. رویکرد پدیدارشناسی تفسیری هایدگر به‌کار گرفته شد تا دیدگاه‌ها، احساسات و تجربه‌های عمیق معلمان، دانش‌آموزان و والدین به‌صورت نظام‌مند و با دقت درک شود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان سال آخر دبیرستان، معلمان با حداقل ۱۰ سال سابقه تدریس و والدین آنان بود و تمام اعضای هر گروه در نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند (۵۲ نفر). داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و مشاهده مستقیم جمع‌آوری شد و محورهای پرسش شامل نقاط قوت و ضعف برنامه رسمی، تجربه یادگیری غیررسمی، تعاملات کلاس و انتظارات آموزشی بود. داده‌ها با تحلیل مضمون در نرم‌افزار MAXQDA کدگذاری و تم‌بندی شدند تا الگوهای پنهان و آشکار یادگیری غیررسمی شناسایی و به‌صورت نظام‌مند ارائه شود. یافته‌ها نشان داد یادگیری غیررسمی در قالب فعالیت‌های گروهی، تعاملات دانش‌آموزی، مشارکت فعال در پروژه‌ها و استفاده از منابع غیررسمی رخ می‌دهد و می‌تواند فرصت‌های یادگیری را فراتر از برنامه رسمی گسترش دهد. همچنین، تعامل میان یادگیری رسمی و غیررسمی زمینه‌هایی برای به‌رسمیت شناختن و تقویت تجربه‌های یادگیری فراهم می‌کند و امکان ارتقای خلاقیت و مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان را نیز ایجاد می‌کند. این پژوهش با ارائه تصویری جامع از یادگیری غیررسمی، می‌تواند برای معلمان، مدیران مدارس و سیاست‌گذاران آموزشی راهکارهای عملی، الهام‌بخش و کاربردی فراهم آورد.