واکاوی مؤلفههای تفکر طراحی در تجربه تدریس استادان دانشگاه فرهنگیان: یک مطالعه کیفی
نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری برنامه ریزی درسی، گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی ، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 استاد گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
4 استادیار گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
doi
10.71788/JSRE.2025.1208222چکیده
در محیطهای آموزشی پویای امروزی، تفکر طراحی بهعنوان رویکردی مبتنی بر حل مسئله با محوریت نیازهای کاربر، از ظرفیت قابلتوجهی برای تحول فرآیندهای تدریس و یادگیری برخوردار است. این پژوهش باهدف واکاوی تجارب زیسته استادان دانشگاه فرهنگیان از تجلی مؤلفههای تفکر طراحی در فرایند تدریس، با اتخاد رویکرد کیفی از نوع پدیدارشناسی به اجرا درآمد. با استفاده از نمونهگیری هدفمند و با اتخاذ رویکرد معیار محور، مصاحبههای نیمهساختاریافتهای با 17 عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان تهران انجام شد و اشباع نظری بهعنوان معیار کفایت نمونه در نظر گرفته شد. تحلیل دادهها بر اساس راهبرد تحلیل مضمون انجام پذیرفت که در نهایت به شناسایی ۱۲ مؤلفه منجر شد. یافتهها نشان داد که از میان آنها، پرتکرارترین مؤلفههای تفکر طراحی در بیان تجارب تدریس اساتید عبارتاند از: «آفرینشگری و نوآفرینی»، «طراحی و بازطراحی مسئله»، «درک و همدلی» و «مشارکت و کار تیمی«. اگرچه اجرای این مؤلفهها در محیط آموزشی با چالشهایی همراه است (که به برخی از آنها در این مطالعه اشاره شد) اما تحلیل عمیق این تجربیات میتواند زمینهساز ادغام مؤثر تفکر طراحی در برنامههای درسی مراکز تربیت معلم و تقویت توانمندیهای حرفهای معلمان آینده باشد. یافتههای این پژوهش میتواند به عنوان شواهد علمی در اختیار ذینفعان آموزشی قرار گیرد و پیشینهای برای بررسی امکان ادغام مؤثرتفکر طراحی در برنامههای درسی دانشگاه فرهنگیان، در فرآیندهای بازنگری آینده، فراهم آورد.
