شناسایی مؤلفه های اساسی شهروندی برای آموزش در برنامه های درسی: یک مطالعه سنتز پژوهی
نویسندگان
1 گروه مطالعات تربیتی و برنامه ریزی درسی، واحد علوم و تحقيقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ايران.
2 دانشیار گروه مدیریت و برنامه ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
3 استاد برنامه ریزی درسی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران.
doi
10.71788/JSRE.2025.1205665چکیده
هدف مقاله حاضر شناسایی مؤلفه های شهروندی برای آموزش در برنامه های درسی است. این تحقیق از بعد هدف، کاربردی و روش، سنتز پژوهی است. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی منابع پژوهشی مرتبط با حوزه آموزش شهروندی در پایگاه های داده علمی بیست سال اخیر در مقالات داخلی (1383 الی 1403) و خارجی (2004 الی 2024) بود. برای انتخاب نمونه از روش نمونه گیری هدفمند و پروتکل پریزما استفاده گردید و 187 مقاله به عنوان نمونه انتخاب شد. نمونه ها، بعد از بررسی، دسته بندی و طبقه بندی گردید. نتایج بررسی های انجام شده نشان داد 19 مؤلفه مشارکت، تفکر انتقادی، مسئولیت پذیری، سواد رسانه، قانون مندی، عمل به شیوه دمکراتیک، آگاهی از انواع حقوق و وظایف شهروندی، احترام به تنوع و تفاوت ها، مهارت گفتگو و ارتباط، عدالت محوری، محیط زیست، برابری، حل تعارضات، توانایی درک دیگران، سواد سیاسی، تعاون و همکاری، میهن دوستی، آزادی خواهی و مدارا و تحمل، مهم ترین مؤلفه های شهروندی برای آموزش در برنامه های درسی می باشند. همچنین این مؤلفهها در چهار محور کلان دانشی، نگرشی، کنشی و فرایندی طبقه بندی گردید. اگرچه این ۱۹ مؤلفه چارچوب جهانی جامعی را ارائه میدهند، اما مفاهیمی مانند برابری و آزادی معانی ثابت و یکسانی ندارند و آموزش آنها بدون توجه به بستر نظری و ارزشی جامعه ایران ممکن است منجر به برداشتهای سطحی شود؛ بنابراین، بازتعریف بومی این مؤلفهها متناسب با اقتضائات فرهنگی و اسناد بالادستی برای اثربخشی در برنامه درسی ضروری است.
