تأثیر بحران مالی بر رفتارهای اجتناب مالیاتی با نقش میانجی مدیریت سود در شرکتهای پذیرفته شده در بازار بورس عراق
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده بینالملل، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
2 استادیار، گروه حسابداری، واحد شاهین شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
3 استادیار، مؤسسه فنی دیوانیه، دانشگاه الفرات الاوسط، دیوانیه، عراق.
4 دانشیار، گروه مدیریت و برنامهریزی فرهنگی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
5 استادیار، گروه حسابداری، واحد مبارکه، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
doi
10.71907/sebba.2025.07231186948چکیده
هدف: هدف تحقیق حاضر بررسی نقش میانجی مدیریت سود بر رابطه بین بحران مالی و اجتناب مالیاتی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار عراق میباشد. روش: در پژوهش حاضر با توجه به اینکه برای گردآوری اطلاعات از مشاهده، آزمایش، و برای تجزیه و تحلیل دادهها از روشهای آماری و معیارهای پذیرفتهشده استفاده شده، از نظر هدف، پژوهشی بنیادی- تجربی است. همچنین با توجه به اینکه پژوهش حاضر درصدد بررسی اثر متغیرها بر یکدیگر است، یک پژوهش همبستگی میباشد. از لحاظ نوع دادهها، اسنادی بوده و از لحاظ زمان اجرا، پسرویدادی است. برای آزمون فرضیهها، از دادههای ترکیبی (سال- شرکت) با ماهیت گذشتهنگر استفاده شده است. جامعه مورد مطالعه شامل همه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار عراق طی سالهای 2013 تا 2022 بودند، که از بین این شرکتها، 41 شرکت به عنوان نمونه آماری به روش حذف سیستماتیک انتخاب شدند. برای آزمون سه فرضیه اول تحقیق از روش رگرسیون چندگانه با استفاده از دادههای ترکیبی و برای فرضیه چهارم از روش بارون و کنی (1986)، و آزمون سوبل نیز برای بررسی تاثیر میانجیگری متغیر مدیریت سود بر رابطه بین بحران مالی و اجتناب مالیاتی مورد استفاده قرار گرفت. یافتهها: بحران مالی بر اجتناب مالیاتی شرکت تأثیر مثبت و معنیداری دارد. همچنین بحران مالی، تاثیر مثبت و معنیداری بر مدیریت سود ندارد. مدیریت سود بیشتر، اجتناب مالیاتی شرکت را به شکل معنیداری افزایش میدهد. نقش میانجیگری مدیریت سود در رابطه بین بحران مالی و اجتناب مالیاتی مورد تایید قرار نگرفت. در نتیجه تنها فرضیههای اول و سوم پژوهش حاضر تایید شدند. نتیجهگیری: با توجه به اینکه فرضیه دوم که یکی از پیششرطهای تایید فرضیه چهارم پژوهش است، مورد تایید قرار نگرفت، لذا نمیتوان نقش میانجیگری مدیریت سود را در رابطه بین بحران مالی و اجتناب مالیاتی پذیرفت. فرضیه دوم تحقیق بیان میدارد که بحران مالی، مدیریت سود را افزایش میدهد، در صورتی که در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار عراق این فرضیه تأیید نشد؛ زیرا ممکن است مدیران در شرایط بحران مالی به جای مدیریت سود از ابزارهایی مانند مدیریت سیاست مالیاتی شرکت، معافیتهای مالیاتی، کاهش و صرفهجویی واقعی در هزینهها، مدیریت افزایش فروش از طریق بازاریابی و... یا روشهای دیگری استفاده نمایند.