چارچوب توسعه‌یافته شاخص‌های اجتماعی گزارشگری پایداری

نویسندگان

1 دانشیار گروه حسابداری، دانشکده علوم مالی دانشگاه خوارزمی، تهران ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

3 گروه حسابداری، واحد قم ، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

doi
10.71907/sebaa.2026.9011225549
چکیده

هدف: با وجود گسترش گزارشگری پایداری در سطح جهانی، بعد اجتماعی آن همچنان با چالش‌های مفهومی، پراکندگی شاخص‌ها و فقدان انسجام نظری مواجه است. هدف این پژوهش، طراحی و ارائه یک چارچوب توسعه‌یافته از شاخص‌های اجتماعی گزارشگری پایداری مبتنی بر تلفیق شواهد علمی و حرفه‌ای است. روش‌: این پژوهش با رویکرد کیفی چند مرحله‌ای انجام شده است. در مرحله نخست، تحلیل محتوای کیفی اسناد شامل گزارش‌های پایداری شرکت‌های برتر صنعت عمومی در سطح جهانی و مقالات علمی معتبر بین‌المللی در حوزه گزارشگری پایداری صورت گرفت. طی این مرحله، شاخص‌های اجتماعی موجود استخراج، کدگذاری و در قالب طبقات اولیه سامان‌دهی شدند. در مرحله دوم، به‌منظور تعمیق مفهومی و توسعه چارچوب پیشنهادی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان دانشگاهی و حرفه‌ای حوزه حسابداری و گزارشگری پایداری انجام شد. داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها با بهره‌گیری از تحلیل مضمون در سه سطح مضامین پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر تحلیل شدند. در نهایت، یافته‌های دو مرحله از طریق تلفیق تفسیری ادغام و چارچوب نهایی شاخص‌های اجتماعی طراحی گردید. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد شاخص‌های اجتماعی گزارشگری پایداری در قالب ده حوزه کلیدی افشاء شامل توسعه و پرداخت منصفانه منابع انسانی، رویه‌های حاکمیتی، سرمایه‌گذاری راهبردی در گذار انرژی پایدار، حمایت از منافع عمومی، همگرایی جمعی، رویه‌های بشر‌دوستانه، مسئولیت‌پذیری بین‌نسلی، رعایت حقوق سهامداران و تعهد اجتماعی به منابع مشترک عمومی، سامان می‌یابند. چارچوب توسعه‌یافته، این حوزه‌ها را در سطوح درون‌ساختاری، اجرایی، هنجاری، حقوق نسلی و حمایت از اقلیت‌ها یکپارچه کرده و مبنایی منسجم برای ارتقای پاسخگویی اجتماعی شرکت‌ها فراهم می‌کند. نتیجه‌گیری : نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که یکپارچه‌سازی شاخص‌های اجتماعی در قالب یک چارچوب مفهومی چندلایه می‌تواند به کاهش پراکندگی موجود در گزارشگری پایداری و تقویت انسجام نظری آن منجر شود. چارچوب پیشنهادی، با پیوند دادن ابعاد درون‌سازمانی، حاکمیتی، هنجاری و بین‌نسلی، زمینه‌ای منسجم برای ارزیابی و بهبود افشای اجتماعی فراهم می‌آورد و می‌تواند راهنمایی کاربردی برای استانداردگذاران، نهادهای نظارتی و شرکت‌ها در جهت ارتقای شفافیت، پاسخگویی و مقایسه‌پذیری گزارش‌های پایداری باشد.