فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: ورم پستان یکی از شایع‌ترین و پرهزینه‌ترین بیماری‌های گاوهای شیری در سطح جهانی محسوب می‌شود که عمدتاً توسط باکتری‌هایی همچون استافیلوکوکوس آرئوس ، استرپتوکوکوس آگالاکتیه و اشریشیاکولای ایجاد می‌گردد. درمان رایج این بیماری، استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های داخل‌پستانی است؛ با این حال، مصرف گسترده این داروها منجر به بروز پیامدهای نامطلوبی از جمله القای مقاومت آنتی‌بیوتیکی در جمعیت‌های باکتریایی و باقیماندن دارو در شیر و سایر محصولات لبنی شده است. این مسائل، نگرانی‌های جدی در حوزه سلامت عمومی و تولیدات ارگانیک ایجاد کرده‌اند. در پاسخ به این چالش، یافتن جایگزین‌های طبیعی و ایمن با اثر ضد‌میکروبی مؤثر، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود. در این میان، اسانس‌های گیاهان دارویی به‌دلیل طیف گسترده فعالیت ضدباکتریایی، سمیت پایین و عدم القای مقاومت طولانی‌مدت، به‌عنوان گزینه‌های جذابی برای جایگزینی آنتی‌بیوتیک‌ها مطرح شده‌اند. گیاهان رزماری ( Rosmarinus officinalis ) و ریحان ( Ocimum basilicum ) به‌دلیل ترکیبات فعال زیستی فراوان و خواص ضدباکتریایی شناخته‌شده، مورد توجه قرار گرفته‌اند. با این وجود، مطالعات جامعی در خصوص اثرات مقایسه‌ای این دو اسانس علیه سویه‌های استاندارد عوامل اصلی ورم پستان گاو، به‌ویژه استرپتوکوکوس آگالاکتیه ، انجام نشده است. از این رو، هدف از این مطالعه، ارزیابی و مقایسه اثرات ضدباکتریایی اسانس‌های رزماری و ریحان در برابر سویه‌های استاندارد استافیلوکوکوس آرئوس ، استرپتوکوکوس آگالاکتیه و اشریشیاکولای و همچنین مقایسه آن‌ها با آنتی‌بیوتیک‌های رایج جنتامایسین و آموکسی‌سیلین/کلاولونات بود. مواد و روش‌کار: این مطالعه تجربی در سال 1399 در دانشگاه گنبد کاووس انجام شد. ابتدا اسانس‌های رزماری و ریحان از شرکت درین گلاب کاشان تهیه و پس از فیلتراسیون استریل، ترکیبات شیمیایی آن‌ها با استفاده از دستگاه گاز کروماتوگرافی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC/MS) شناسایی گردید. سویه‌های استاندارد باکتریایی استافیلوکوکوس آرئوس (PTCC 1113)، استرپتوکوکوس آگالاکتیه (PTCC 1768) و اشریشیاکولای (PTCC 1399) از سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران دریافت و تحت شرایط استاندارد کشت داده شدند. حداقل غلظت مهاری (MIC) و حداقل غلظت کشندگی (MBC) اسانس‌ها با روش رقیق‌سازی لوله‌ای تعیین شد. همچنین، فعالیت ضدباکتریایی اسانس‌ها و آنتی‌بیوتیک‌ها با روش انتشار دیسک در آگار (کربی-بائر) مورد ارزیابی قرار گرفت. تأثیر اسانس‌ها بر منحنی رشد باکتری‌ها در غلظت زیر مهاری (Sub-MIC) در ساعات صفر، 6، 10 و 24 پس از تلقیح با شمارش کلنی‌ها (CFU/mL) بررسی گردید. تحلیل آماری داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 22، آزمون‌های One-way ANOVA و Tukey در سطح معنی‌داری 05/0 p <انجام شد. یافته‌ها: آنالیز GC/MS نشان داد که مهم‌ترین ترکیبات اسانس رزماری شامل کارن (11/45%)، اکالیپتول (62/20%) و لووربنون (91/5%) و در اسانس ریحان شامل استراگول (42/70%)، کارن (99/17%) و اکالیپتول (61/8%) بودند. مقادیر MIC و MBC اسانس رزماری در برابر باکتری‌های مورد مطالعه به‌ترتیب در محدوده 312/0-078/0% و 625/0-625/0-312/0% و برای اسانس ریحان در محدوده 312/0-039/0% و 625/0-078/0% به‌دست آمد. در روش انتشار دیسک، اثر ضدباکتریایی اسانس‌های رزماری و ریحان علیه استافیلوکوکوس آرئوس و استرپتوکوکوس آگالاکتیه تفاوت معنی‌داری با جنتامایسین نداشت (05/0 p >)، اما هر دو اسانس در برابر اشریشیاکولای اثر کمتری نسبت به جنتامایسین و آموکسی‌سیلین/کلاولونات داشتند (05/0 p <). بررسی منحنی رشد در ساعت 24 نشان داد که اسانس‌های رزماری و ریحان به‌طور معنی‌داری تعداد اشریشیاکولای و استافیلوکوکوس آرئوس را کاهش دادند، و اسانس ریحان تنها در مورد استرپتوکوکوس آگالاکتیه اثر معنی‌داری از خود نشان داد (05/0 p <). نتیجه‌گیری: یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که اسانس‌های رزماری و ریحان دارای فعالیت ضدباکتریایی قابل توجهی علیه عوامل اصلی ورم پستان گاو هستند، به‌طوری‌که در برابر باکتری‌های گرم‌مثبت ( استافیلوکوکوس آرئوس و استرپتوکوکوس آگالاکتیه ) عملکردی مشابه جنتامایسین داشتند. این نتایج حاکی از پتانسیل بالای این اسانس‌ها به‌عنوان جایگزین‌های طبیعی و ایمن در مدیریت ورم پستان در دامداری‌های ارگانیک یا به‌عنوان مکمل در درمان‌های ترکیبی است. با این حال، با توجه به تفاوت در فرآیند تولید، شرایط کشت گیاهی و ترکیب شیمیایی اسانس‌ها، توصیه می‌شود مطالعات آینده به‌صورت in vivo و با فرمولاسیون‌های مناسب در دام‌های مبتلا به ورم پستان انجام شود تا کارایی بالینی و ایمنی این ترکیبات تأیید گردد.