فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف : سرطان پستان یکی از شایع‌ترین سرطان‌های زنان در سراسر جهان است که عوامل متعددی از جمله سن، سابقه خانوادگی، ژنتیک و به‌ویژه هورمون‌های استروژنی در بروز و پیشرفت آن نقش دارند. استرادیول ( E2 ) به‌عنوان قوی‌ترین هورمون استروژنی، نه‌تنها از طریق اتصال به گیرنده‌های استروژن ( ERα و ERβ ) و القای تکثیر سلولی مؤثر است، بلکه شواهدی وجود دارد که متابولیت‌های آن — به‌ویژه کاتکول‌استروژن‌ها — از طریق القای استرس اکسیداتیو و آسیب DNA ، می‌توانند در شروع کارسینوژنز نقش داشته باشند. در این فرآیند، تولید رادیکال‌های آزاد و افزایش پراکسیداسیون لیپیدها منجر به تخریب ساختار سلولی و اختلال در پایداری ژنوم می‌گردد. مالون‌دی‌آلدئید ( MDA ) به‌عنوان محصول نهایی پراکسیداسیون لیپیدها، یکی از قابل‌اطمینان‌ترین بیومارکرهای استرس اکسیداتیو محسوب می‌شود، در حالی‌که ظرفیت آنتی‌اکسیدانی کل ( TAC ) نشان‌دهنده توانایی سیستم آنتی‌اکسیدانی بدن در خنثی‌سازی این آسیب‌هاست. از سوی دیگر، تاموکسیفن به‌عنوان یک آنتاگونیست گیرنده استروژن، گسترده‌ترین داروی مورد استفاده در درمان و پیشگیری از سرطان پستان است. با این وجود، گزارش‌هایی مبنی بر اثرات جانبی احتمالی تاموکسیفن از جمله ایجاد استرس اکسیداتیو در بافت‌های غیرهدف وجود دارد. با توجه به این زمینه‌ها، این مطالعه با هدف بررسی تأثیر کوتاه‌مدت هورمون 17-بتا استرادیول، با و بدون پیش‌تیمار با تاموکسیفن، بر شاخص‌های استرس اکسیداتیو شامل سطوح سرمی MDA و TAC و همچنین بررسی تغییرات بافتی پستان در موش‌های صحرایی طراحی شد . مواد و روش‌ها : این مطالعه تجربی در سال 1403 در آزمایشگاه‌های دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه انجام شد. 16 سر موش صحرایی ماده بالغ با میانگین وزن 200 گرم به‌صورت تصادفی در چهار گروه (هر گروه 4 موش) تقسیم شدند: گروه شاهد (بدون مداخله)، گروه استرادیول ( دریافت تک‌دوز 2/0 mg/kg استرادیول به‌صورت زیرجلدی )، گروه تاموکسیفن ( دریافت 5 mg/kg تاموکسیفن به‌صورت خوراکی به‌مدت 7 روز ) و گروه تاموکسیفن+استرادیول (پیش‌تیمار با تاموکسیفن سپس دریافت استرادیول). سه روز پس از تزریق استرادیول، نمونه‌های خون از قلب حیوانات تحت بیهوشی جمع‌آوری و سرم تهیه گردید. همچنین، بافت پستان حیوانات در فرمالین تثبیت، تحت فرآیند بافت‌شناسی استاندارد قرار گرفت و با رنگ‌آمیزی هماتوکسیلین و ائوزین ( H&E ) مورد بررسی هیستوپاتولوژیکی قرار گرفت. سطوح MDA سرم با روش تیوباربیتوریک اسید و TAC با روش FRAP ( Ferric Reducing Antioxidant Power ) اندازه‌گیری شدند. تحلیل آماری داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار IBM SPSS Statistics 27 و آزمون‌های ANOVA یک‌طرفه و کروسکال-والیس انجام پذیرفت و سطح معنی‌داری 05/0 p < در نظر گرفته شد . یافته‌ها : بررسی‌های هیستوپاتولوژیکی هیچ‌گونه آسیب ساختاری معنی‌داری از جمله تکثیر سلولی، نکروز یا التهاب در بافت پستان هیچ‌یک از گروه‌ها نشان نداد. نتایج بیوشیمیایی نشان داد که استرادیول به‌تنهایی تأثیر آماری معنی‌داری بر سطوح سرمی MDA (59/0 ± 91/5 µmol/L ) در گروه استرادیول در مقابل در گروه شاهد 23/1 ± 25/6 µmol/L و TAC 26/1 ± 20/12 µmol/L در مقابل 74/2 ± 13/11 µmol/L نداشت (05/0 p> ). با این حال، تاموکسیفن ، هم به‌تنهایی و هم در ترکیب با استرادیول ، منجر به افزایش عددی MDA (17/6 ± 52/9 µmol/L ) و TAC (00/3 ± 85/14 µmol/L ) گردید، هرچند این افزایش از نظر آماری معنی‌دار نبود. جالب توجه این‌که همبستگی مثبت و معنی‌داری بین سطوح MDA و TAC در کل جمعیت مورد مطالعه مشاهده شد (023/0 p = ، 319/0 r = )، که نشان‌دهنده پاسخ هماهنگ سیستم آنتی‌اکسیدانی به افزایش استرس اکسیداتیو است . نتیجه‌گیری : یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که تجویز کوتاه‌مدت استرادیول در موش‌های صحرایی، القای‌کننده استرس اکسیداتیو نیست و اثرات محافظتی واضحی نیز در برابر استرس اکسیداتیو نشان نمی‌دهد. در مقابل، تاموکسیفن ، اگرچه از نظر آماری معنی‌دار نبود ، تمایل به افزایش همزمان MDA و TAC داشت، که می‌تواند نشان‌دهنده القای خفیف استرس اکسیداتیو و فعال‌سازی همزمان مسیرهای دفاع آنتی‌اکسیدانی (به ‌ویژه مسیرهای وابسته به Nrf2 ) باشد. عدم همخوانی بین یافته‌های ژنوتیپی و فنوتیپی در مطالعات مشابه و همچنین محدودیت‌های نمونه‌گیری (تعداد کم حیوانات) می‌تواند تبیین‌کننده عدم معنی‌داری آماری باشد. با این وجود، وجود همبستگی مثبت بین MDA و TAC یافته‌ای جالب است که بیانگر پویایی پاسخ‌های آنتی‌اکسیدانی در شرایط استرس است. این نتایج می‌توانند به‌عنوان پایه‌ای برای مطالعات آینده با دوره‌های طولانی‌تر تیمار، تعداد نمونه بیشتر و بررسی مؤلفه‌های آنزیمی سیستم آنتی‌اکسیدانی مانند SOD ، GPx و کاتالاز مورد استفاده قرار گیرند .