فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف : ناباروری مردان به‌عنوان یکی از چالش‌های مهم در سلامت تولیدمثلی، ابعاد پزشکی و اقتصادی دارد و در ۳۰ تا ۵۰ درصد از موارد ناباروری زوجین، دلیل آن مرتبط با عوامل مردانه است. استرس گرما یکی از عوامل خطرزا برای اختلال در اسپرماتوژنز و کاهش باروری است؛ این پدیده با افزایش دمای بیضه، تولید گونه‌های فعال اکسیژن ( ROS ) و القای استرس اکسیداتیو، منجر به آسیب ساختاری و عملکردی بافت بیضه می‌شود. استرس اکسیداتیو علاوه بر القای آپوپتوز سلول‌های زایا، باعث کاهش تولید تستوسترون، اختلال در مورفولوژی اسپرم و ناباروری می‌گردد. در این میان، آستاگزانتین به‌عنوان یک کاروتنوئید طبیعی با خاصیت آنتی‌اکسیدانی فوق‌العاده قوی، قابلیت تعدیل چنین آسیب‌هایی را دارد. با این حال، تاکنون مطالعه‌ای جامع در مورد اثرات محافظتی آستاگزانتین بر آسیب ناشی از استرس گرما در بافت بیضه در مدل‌های حیوانی انجام نشده بود. از این رو، این مطالعه با هدف ارزیابی اثر محافظتی آستاگزانتین در بهبود آسیب بافتی، اختلال در اسپرماتوژنز و تعادل اکسیداتیو-آنتی‌اکسیداتیو ناشی از استرس گرما در موش‌های صحرایی نژاد ویستار طراحی و اجرا گردید . مواد و روش‌کار: در این مطالعه تجربی، ۴۰ سر موش نر نژاد ویستار به‌صورت تصادفی در چهار گروه ده‌تایی تقسیم شدند: ( ۱) گروه شاهد بدون استرس گرما، ( ۲) گروه تحت استرس گرما، ( ۳) گروه تحت استرس گرما به‌همراه تیمار روزانه با دز پایین آستاگزانتین ( mg/kg/day 5/0) و ( ۴) گروه تحت استرس گرما به‌همراه تیمار روزانه با دز بالای آستاگزانتین ( mg/kg/day 1). استرس گرما با غوطه‌وری کیسه بیضه در حمام آب ۴۲ درجه سانتی‌گراد به‌مدت ۲۰ دقیقه القا گردید، در حالی‌که گروه شاهد در دمای محیطی ( ۲۳ درجه) قرار گرفت. تیمار با آستاگزانتین از طریق گاواژ خوراکی به‌همراه روغن زیتون به‌مدت ۸ هفته ادامه یافت. در پایان دوره، نمونه‌های خون برای اندازه‌گیری سطح سرمی تستوسترون، بافت بیضه چپ جهت ارزیابی وضعیت آنتی‌اکسیدانی کل ( TAS )، وضعیت اکسیدانی کل ( TOS ) و شاخص استرس اکسیداتیو ( OSI ) و بافت بیضه راست برای بررسی‌های هیستوپاتولوژیک، امتیازدهی جانسن (برای ارزیابی اسپرماتوژنز) و سیستم درجه‌بندی کازنتینو (برای ارزیابی آسیب بافتی) مورد استفاده قرار گرفت. تحلیل آماری داده‌ها با استفاده از آزمون‌های One-way ANOVA ، Tukey و Kruskal-Wallis در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۵ انجام شد . یافته‌ها: نتایج نشان داد که استرس گرما منجر به کاهش معنی‌دار سطح تستوسترون سرمی، افزایش TOS و OSI و کاهش TAS در بافت بیضه شد (01/0 p < ). از سوی دیگر، تیمار با آستاگزانتین (به‌ویژه در دز بالا) به‌طور معنی‌داری سطح تستوسترون و TAS را افزایش داده و مقادیر TOS و OSI را کاهش بخشید (01/0 p < ). همچنین، امتیاز جانسن در گروه‌های تیمارشده با آستاگزانتین به‌طور معنی‌داری بالاتر از گروه استرس گرما بود و نشان‌دهنده بهبود اسپرماتوژنز بود. یافته‌های هیستوپاتولوژیک نیز نشان داد که آستاگزانتین، به‌ویژه در دز 1 mg/kg/day ، آسیب بافتی را به‌صورت وابسته به دز کاهش داده و ساختار بافتی توبول‌های اسپرم‌ساز را تا حد نزدیک به گروه شاهد بهبود بخشید . نتیجه‌گیری: آستاگزانتین با خاصیت آنتی‌اکسیدانی قوی خود، قادر است آسیب‌های ناشی از استرس گرما در بافت بیضه موش‌های صحرایی را از طریق کاهش استرس اکسیداتیو، بهبود تعادل آنتی‌اکسیدانی، افزایش سطح تستوسترون و حفظ ساختار بافتی توبول‌های اسپرم‌ساز تعدیل کند. این اثرات به‌صورت دز-وابسته مشاهده شد و دز ۱ mg/kg/day نتایج بهتری در مقایسه با دز 5/0 mg/kg/day داشت. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که آستاگزانتین می‌تواند به‌عنوان یک عامل محافظتی بالقوه در شرایطی که بیضه در معرض استرس گرمایی قرار می‌گیرد، مورد توجه قرار گیرد. با این حال، برای تأیید یافته‌ها و کاربرد بالینی آن، مطالعات بیشتری با رویکردهای بیوشیمیایی، مولکولی و ایمونوهیستوشیمیایی توصیه می‌شود .