فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف : ویتامین D به‌عنوان یک ویتامین محلول در چربی، نقش‌های فراتر از تنظیم هومئوستاز کلسیم و فسفر در بدن ایفا می‌کند و در فرآیندهایی چون تمایز سلولی، پاسخ ایمنی و سلامت پوست و فولیکول‌های مو دخیل است. در سگ‌ها، کمبود ویتامین D می‌تواند منجر به اختلال در رشد مو، نقص در عملکرد سیستم ایمنی و تأخیر در التیام زخم شود. ریزش مو یکی از شایع‌ترین دلایل مراجعه صاحبان سگ به کلینیک‌های دامپزشکی است که علل متعددی از جمله عوامل تغذیه‌ای، هورمونی، عفونی و محیطی دارد. با وجود گزارش‌های متعدد در ادبیات پزشکی انسانی درباره ارتباط کمبود ویتامین D با آلوپسی، مطالعات جامعی در این زمینه در جمعیت سگ‌های ایرانی به‌ویژه در مناطق گرم و خشک مانند اهواز انجام نشده است. از این رو، هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی مقایسه‌ای سطح سرمی 25-هیدروکسی ویتامین D در سگ‌های سالم و مبتلا به ریزش مو و همچنین بررسی تأثیر عوامل دموگرافیک و محیطی مانند سن، جنس، نژاد، فصل، نوع تغذیه و میزان در معرض قرار گرفتن در برابر نور خورشید بر غلظت این ویتامین بود . مواد و روش‌کار : این مطالعه مقطعی در سال‌های 1402 – 1401 در شهرستان اهواز انجام شد و شامل 120 قلاده سگ (60 سالم و 60 مبتلا به ریزش موی غیرعفونی) بود که به‌صورت تصادفی از بیمارستان دامپزشکی دانشگاه شهید چمران اهواز انتخاب شدند. معیارهای تشخیص ریزش مو بر اساس شکایت صاحب حیوان و تأیید بالینی توسط پزشک دامپزشک بود. قبل از نمونه‌برداری، پرسشنامه‌ای شامل اطلاعات دموگرافیک (سن، جنس، نژاد)، نوع تغذیه (تجاری، خانگی یا ترکیبی)، محل زندگی (در معرض یا دور از نور آفتاب) و فصل مراجعه تکمیل شد. از هر حیوان، 5 میلی‌لیتر خون از ورید سفالیک اخذ، و پس از لخته‌شدن، سرم جدا و در دمای 20- درجه سانتی­گراد نگه ­ داری گردید. سپس غلظت 25-هیدروکسی ویتامین D با استفاده از کیت الایزای تجاری ( SensitivELISA 25-OH Vitamin D, Saman Tejiz Noor, Iran ) بر اساس پروتکل سازنده اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 21 تحلیل آماری شدند. از آزمون t مستقل برای مقایسه میانگین بین دو گروه سالم و بیمار و از آنالیز واریانس یک‌طرفه ( ANOVA ) برای مقایسه بین گروه‌های تغذیه‌ای استفاده شد. سطح معنی‌داری آماری 05/0 p < در نظر گرفته شد . یافته‌ها : میانگین سطح سرمی ویتامین D در سگ‌های سالم ( ng/mL 45/25) به‌طور معنی‌داری بالاتر از سگ‌های مبتلا به ریزش مو ( ng/mL 69/4) بود (05/0 p < ). نوع تغذیه تأثیر آماری بسیار معنی‌داری بر سطح ویتامین D داشت؛ به‌طوری‌که سگ‌هایی که با غذای تجاری تغذیه می‌شدند بالاترین میانگین غلظت ( ng/mL 10/31)، و سگ‌های تغذیه‌شده با غذای خانگی پایین‌ترین میانگین ( ng/mL 91/4) را نشان دادند (05/0 p < ). سگ‌های تغذیه‌شده با جیره مخلوط، سطوح میانی داشتند ( ng/mL 46/17 ). با این حال، بین متغیرهای سن (زیر 1 سال، 3 – 1 سال، بالای 3 سال)، جنس (نر و ماده)، نژاد (تریر، ژرمن شفرد، مخلوط کوچک، مخلوط بزرگ)، فصل (گرم و سرد) و میزان در معرض بودن در برابر نور آفتاب از نظر سطح سرمی ویتامین D تفاوت آماری معنی‌داری مشاهده نشد (05/0 p > ). ا ین یافته‌ها با وجود شدت بالای تابش خورشید در اهواز، نشان‌دهنده نقش محدود تولید پوستی ویتامین D در سگ‌ها و اهمیت منبع تغذیه‌ای آن است . نتیجه‌گیری : یافته‌های این مطالعه به‌وضوح نشان داد که کمبود ویتامین D با ریزش مو در سگ‌های اهواز ارتباط معنی‌داری دارد و نوع جیره غذایی مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده در سطح سرمی این ویتامین است. غذاهای تجاری متعادل و غنی‌شده با ویتامین D می‌توانند به‌عنوان یک استراتژی مؤثر در پیشگیری و کاهش شیوع ریزش مو در سگ‌های خانگی مورد استفاده قرار گیرند. با توجه به اینکه عواملی مانند سن، جنس و نژاد تأثیر آماری معنی‌داری نداشتند، توصیه می‌شود در مدیریت بالینی موارد ریزش مو، ابتدا وضعیت تغذیه‌ای حیوان ارزیابی و در صورت لزوم، اصلاح جیره یا تجویز مکمل‌های مناسب انجام شود. این پژوهش اولین گزارش سیستماتیک از چنین ارتباطی در جمعیت سگ‌های جنوب غربی ایران است و می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای تحقیقات آینده در حوزه تغذیه دامپزشکی و درماتولوژی نشخوارکنندگان کوچک مورد استناد قرار گیرد .