فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف : کبد و دستگاه ادراری از جمله اندام‌های حیاتی در بدن بز هستند که اختلالات در عملکرد آن‌ها می‌تواند پیامدهای بالینی جدّی به همراه داشته باشد. تشخیص زودهنگام بیماری‌های این اندام‌ها اغلب با چالش‌هایی همراه است، زیرا علائم بالینی مشخصی مانند زردی یا درد موضعی در حیوانات نشخوارکننده همیشه ظاهر نمی‌شوند و بسیاری از ضایعات تنها در زمان کشتار یا پس از بروز عوارض پیشرفته شناسایی می‌گردند. در این زمینه، اولتراسونوگرافی به‌عنوان یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی، بی‌خطر، فوری و با دسترسی گسترده، نقشی کلیدی در ارزیابی ساختاری و عملکردی کبد و کلیه ایفا می‌کند. با وجود گزارش‌های قبلی در مورد برخی نژادهای بز، اطلاعات مربوط به یافته‌های اولتراسونوگرافی در بز نژاد نجدی ، یکی از نژادهای بومی و اقتصادی مهم در استان خوزستان ، در دسترس نبوده است. از این رو، هدف اصلی این مطالعه، تعیین پارامترهای نرمال اولتراسونوگرافی کبد و کلیه در بزهای نژاد نجدی سالم شامل موقعیت آناتومیکی، اکوژنیسیته، ابعاد و ویژگی‌های ساختاری سیاهرگ‌های کبدی و کلیوی بود . مواد و روش‌کار : این مطالعه مقطعی در بازه زمانی مهر تا اسفند ماه سال ۱۴۰۲ بر روی ۲۹ رأس بز ماده نژاد نجدی بالغ (بالای ۲ سال)، به‌ظاهر سالم، انجام شد. به‌منظور تأیید سلامت بالینی و آزمایشگاهی حیوانات، نمونه‌های خون جمع‌آوری و فاکتورهای اختصاصی عملکرد کبد ( آنزیم‌های ALP ، AST و ALT ) و کلیه ( BUN و کراتینین ) اندازه‌گیری گردید. برای انجام اولتراسونوگرافی کبد، ناحیه پهلوی سمت راست حیوان از خلف کتف تا تهی‌گاه و از زائده‌های عرضی مهره‌ها تا خط پایین شکم تراشیده شد. تصویربرداری با دستگاه سونوگرافی Mindray مدل Z5vet و ترانسدیوسر میکروکانوکس با فرکانس ۴ تا ۹ مگاهرتز در فضای بین دنده‌ای هفتم تا خلف دنده سیزدهم انجام گرفت. کلیه‌های راست و چپ نیز به‌ترتیب از ناحیه خلف دنده سیزدهم و میانه تهی‌گاه سمت راست در مقاطع طولی و عرضی مورد بررسی قرار گرفتند. داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۲ تجزیه‌وتحلیل آماری شدند. نرمال‌بودن داده‌ها با آزمون کولموگروف-اسمیرنوف بررسی و برای مقایسه مقادیر کبدی در فضاهای بین دنده‌ای مختلف از آنالیز واریانس یک‌طرفه با اندازه‌گیری تکراری و آزمون تعقیبی توکی و برای مقایسه پارامترهای کلیه راست و چپ از آزمون t برای نمونه‌های وابسته استفاده شد . یافته‌ها : نتایج آزمایش‌های بیوشیمیایی در محدوده نرمال بود و سلامت کبدی و کلیوی حیوانات تأیید گردید. در تصویربرداری کبد، بافت پارانشیم یکنواخت و اکوژنیک مشاهده شد و سیاهرگ‌های باب و میان‌خالی خلفی به‌خوبی قابل تشخیص بودند. کبد در فضای بین دنده‌ای هفتم تا دوازدهم و نیز خلف دنده سیزدهم قابل مشاهده بود. بیشترین اندازه طولی کبد در فضای بین دنده‌ای هفتم و هشتم (میانگین 98/6 سانتی‌متر) و بیشترین ضخامت عمودی آن در خلف دنده سیزدهم ( ۳۴/۷۷ میلی‌متر) ثبت شد. قطر و عمق سیاهرگ باب ( PV ) و سیاهرگ میان‌خالی خلفی ( CVC ) در جهت قدامی به خلفی کاهش یافت. کیسه صفرا در ۳۰ درصد موارد در فضای بین دنده‌ای دوازدهم و سیزدهم و در بقیه موارد در فضاهای ده تا دوازدهم دیده شد و به‌صورت هیپواکوئیک با میانگین طول ۳۶/۳۶ و قطر ۳/۲۷ میلی‌متر مشاهده گردید. در مورد کلیه‌ها، کلیه راست از نظر طول، عرض و ضخامت از کلیه چپ بزرگ‌تر بود (به‌استثنای کورتکس که در کلیه چپ کمی ضخیم‌تر بود). میانگین طول کلیه‌های راست و چپ به‌ترتیب ۹۲/۵۸ و ۹۶/۵۶ میلی‌متر بود. سینوس کلیوی به‌صورت ناحیه‌ای هیپراکوئیک در مرکز کلیه و به‌وضوح متمایز از کورتکس و مدولا دیده شد . نتیجه‌گیری : این مطالعه نشان داد که اولتراسونوگرافی روشی دقیق، بی‌خطر و کارآمد برای ارزیابی کبد و کلیه در بز نژاد نجدی است. پارامترهای نرمال ارائه‌شده در این پژوهش می‌توانند به‌عنوان مبنایی برای تشخیص زودهنگام بیماری‌های کبدی و ادراری در این نژاد مورد استفاده قرار گیرند. همچنین، تفاوت اندازه کلیه‌ها در مقایسه با سایر نژادهای بز احتمالاً ناشی از اندازه کوچک‌تر ذاتی بز نژاد نجدی است. این یافته‌ها نقش مهمی در ارتقای تشخیص‌های بالینی و تصمیم‌گیری‌های درمانی در دامپزشکی نشخوارکنندگان کوچک ایفا می‌کنند .