فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: باروری خروس‌های مولد در صنعت پرورش مرغ مادر گوشتی یکی از عوامل کلیدی تأثیرگذار بر سودآوری و کارایی تولیدی است، چرا که مستقیماً بر نطفه‌داری تخم‌مرغ‌ها و در نهایت بر تعداد جوجه‌های یک‌روزه تولیدی تأثیر می‌گذارد. در سال‌های اخیر، سویه آرین به‌عنوان یکی از نژادهای بومی‌سازی‌شده در ایران، جایگاه روزافزونی در واحد‌های پرورش مرغ مادر گوشتی یافته است. با این حال، اطلاعات محدودی در خصوص پارامترهای تولیدمثلی این سویه، به‌ویژه در مقایسه با سویه‌های جهانی مطرح مانند راس 308 ، که به‌دلیل عملکرد بالای تولیدی و صفات ژنتیکی مطلوب جهانی‌ترین سویه گوشتی محسوب می‌شود ، در دسترس است. از آنجا که کیفیت و کمیّت اسپرم، همراه با ساختار بافتی بیضه، شاخص‌هایی حیاتی در ارزیابی پتانسیل باروری خروس‌ها هستند، این مطالعه با هدف مقایسه‌ی سیستماتیک پارامترهای کمّی و کیفی اسپرم (شامل تعداد، تحرک و زنده‌مانی اسپرم) و همچنین ویژگی‌های هیستومورفومتریک بافت بیضه ازجمله ضخامت بافت بینابینی، قطر لوله‌های منی‌ساز، شاخص تمایز لوله‌ای ( Tubule differentiation index; TDI )، شاخص اسپرمیوژنز ( Spermiation index; SPI )، شاخص سلول سرتولی  ( Sertoli cell index; SCI ) و ضریب میتوزی ( Mitotic index; MI ) در خروس‌های مولد سویه‌های آرین و راس 308 در سه بازه‌ی سنی 35، 45 و 55 هفتگی طراحی شد . مواد و روش‌ها: در این مطالعه توصیفی-مقایسه‌ای، تعداد 60 قطعه خروس مولد گوشتی (30 قطعه از سویه آرین و 30 قطعه از سویه راس 308) از یکی از مزارع پرورش مرغ مادر در ارومیه انتخاب شدند. طیور در سه گروه سنی 35، 45 و 55 هفتگی تحت شرایط استاندارد پرورشی (شامل جیره تغذیه‌ای مناسب، دوره نوری 14 – 13 ساعته و شرایط محیطی کنترل‌شده) نگه‌داری گردیدند. پس از عادت‌سازی، مایع منی با روش ماساژ شکمی جمع‌آوری و بلافاصله برای ارزیابی‌های آزمایشگاهی انتقال یافت. پارامترهای اسپرم شامل تعداد (با هموسیتومتر)، زنده‌مانی (با رنگ‌آمیزی ائوزین-نیگروزین) و تحرک (با میکروسکوپ نوری) بررسی شدند. سپس طیور ذبح و نمونه‌های بافتی بیضه آن‌ها در فرمالین 10 ٪ تثبیت، پارافین‌گیری، برش‌دهی و رنگ‌آمیزی با هماتوکسیلین و ائوزین ( H&E ) قرار گرفت. ارزیابی‌های هیستومورفومتریک با استفاده از میکروسکوپ نوری (در بزرگ‌نمایی 400× و 1000×) و طبق روش‌های استاندارد انجام گرفت. داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یک‌طرفه و آزمون توکی در نرم‌افزار SPSS نسخه 25 مورد تحلیل آماری قرار گرفتند. مقادیر 05/0 p < معنی‌داری در نظر گرفته شد . یافته‌ها: تعداد اسپرم در سویه آرین در تمام بازه‌های سنی مورد مطالعه به‌صورت غیرمعنی‌داری ( 05/0 p > ) بیشتر از سویه راس 308 بود. در مورد زنده‌مانی اسپرم، در سن 35 هفتگی، سویه راس 308 به‌طور معنی‌داری ( 05/0 p < ) برتری داشت؛ اما در سن 55 هفتگی، سویه آرین از این نظر عملکرد بهتری از خود نشان داد. تحرک اسپرم نیز در سن 35 هفتگی در راس 308 بالاتر بود، اما در سنین 45 و 55 هفتگی، سویه آرین برتری معنی‌دار یا غیرمعنی‌داری داشت. ارزیابی‌های هیستومورفومتریک بیضه شامل ضخامت بافت همبند بینابینی، قطر لوله‌های منی‌ساز، TDI ، SPI ، SCI و MI در هیچ‌یک از بازه‌های سنی، تفاوت آماری معنی‌داری بین دو سویه نشان نداد ( 05/0 p > ). همچنین، در هر دو سویه، روند کلی کاهشی در پارامترهای اسپرم و هیستومورفومتری با افزایش سن مشاهده شد . نتیجه‌گیری: این مطالعه نشان داد که علیرغم کاهش عمومی پارامترهای باروری با افزایش سن، سویه آرین در سنین بالاتر (به‌ویژه 45 و 55 هفتگی) عملکرد بهتر یا حداقل برابری با سویه راس 308 از نظر کیفیت و کمیت اسپرم دارد. این در حالی است که ساختار هیستومورفومتریک بیضه در دو سویه تفاوتی ندارد، که نشان‌دهنده تشابه در فرآیند اسپرماتوژنز است. بنابراین، سویه آرین می‌تواند به‌عنوان یک گزینه جایگزین مناسب با پتانسیل باروری رقابتی در واحد‌های مرغ مادر مورد توجه قرار گیرد، به‌ویژه در شرایطی که عملکرد خروس‌ها در سنین بالاتر بیشتر مورد نیاز باشد. این پژوهش اولین مطالعه‌ی مقایسه‌ای بین این دو سویه در ایران محسوب می‌شود و زمینه‌ساز پژوهش‌های آینده برای مقایسه سویه آرین با سایر سویه‌های جهانی خواهد بود .