فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: رشد انگل‏ها در شیردان، روده باريک و روده بزرگ سبب تغییرات پاتوفیزيولوژيک و هیستولوژيك مختلف مي‏شود و علاوه بر آن خطر ابتلا به کمبودها را افزايش داده و شرایط را برای کاستن از عمر اقتصادي حیوان فراهم می‏نماید. همچنین در حضور انگل‏های گوارشی، از میزان هضم و جذب پروتئین‏ها، ویتامین‏ها، مواد معدنی و ریزمغذی‏ها کاسته شده و با شکل‏گیری روندی التهابی در یاخته‏های دستگاه گوارش، شرایط برای وارد آمدن صدمات هرچه بیشتر به سلامت حیوان مهیا خواهد شد. از اینرو با توجه به اهمیت بهداشتي آلودگي انگلي در حیات وحـش، انجـام بررسـي‏هـاي اپیـدمیولوژيک جهـت پـي­بـردن بـه آلودگي‏هاي انگلي گوارشي در پارک‏هاي تحت حفاظت کشور بسیار ضروري به نظر می‏رسد، چراکه ضمن مشـخص سـاختن نـوع آلودگي، مقدمات لازم براي کنترل و پیشگیري از بروز بیماري‏هاي ناشي از آ‏ن‏ها را در اختیار قرار مـي‏دهـد. از سوی دیگر در تحقیق حاضر که در منطقه حفاظت­شده تنگ صیاد و شیدا به انجام رسید، برای اولین بار، ضمن بررسی غلظت مدفوعی برخی از ریزمغذی‏ها به ارتباط مابین آن‏ها و آلکالین فسفاتاز روده‏ای نیز پرداخته شد تا امکان رصد آسیب‏های گوارشی به دور از بکارگیری روش‏های تهاجمی مقیدسازی و تنها با برداشت و بررسی مدفوع قوچ و میش وحشی اصفهان ( Ovis orientalis isphahanica ) امکان­پذیر گردد. مواد و روش­کار: تحقیق حاضر در دو منطقه حفاظت­شده تنگ صیاد و شیدا واقع در استان چهارمحال و بختیاری به انجام رسید. نمونه‏برداری از مدفوع طی فصل پائیز و قبـل از مخلـوط­شدن حیوانات نر و ماده در گله به انجام رسید تا امكان بررسي تأثیر جنس بر شیوع بیمارهاي انگلي دستگاه گوارش مهیا گـردد. از اینرو در مجموع نمونه­برداري از مدفوع 68 رأس میش و قوچ به انجام رسید و سطوح مدفوعي مس، روي، مولیبدن، سلنیوم، آهـن و غلظت آلكـالین فسـفاتاز روده‏ای تعیین شد. همزمان اقدام به نمونه‏گیری از پوشش گیاهی و سنجش غلظت عناصر یادشده در هر دو منطقه شد. آلودگي انگل‏هاي گوارشـي بـه روش شناورسـازي توسـط سولفات روي و با در نظر گرفتن استانداردهاي گونه­شناختي صورت پذیرفت و ضمن گزارش توصیفی داده‏های به­دست­آمده اقدام به بررسی آماری به روش آنالیز واریانس یکطرفه و ارتباط فراسنجه‏ها به روش همبستگی پیرسون در سطح p کمتر از 05/0 شد. یافته­ها: از میان قوچ‏ها و میش‏های هر دو منطقه، 24 رأس نر (5/70 درصد) و 25 رأس ماده (5/73 درصد)، مبتلا به انگل گوارشی بودند که به ترتیب 18 و 22 رأس آلوده به آیمریا، 2 و 3 رأس آلوده به نماتدهای گوارشی (تریشوریس، مارشالاجیا و نماتودیروس) و 4 و صفر رأس آلودگی همزمان به آیمریا و نماتد گوارشی را نشان دادند. بر این اساس میزان آلودگی به ایمریا، نماتد گوارشی و آلودگی همزمان آیمریا با نماتد گوارشی بترتیب 29/60، 35/7 و 88/5 درصد را به خود اختصاص دادند. هرچند تفاوتی معنی‏دار مابین غلظت عناصر گیاهان دو منطقه وجود نداشت، اما مقایسه حیوانات آلوده و سالم به تفکیک جنسیت در هر منطقه حکایت از وجود تفاوت معنی‏دار در بین فراسنجه‏ها داشت. میزان آهن دفعی قوچ‏های سالم و مبتلا به انگل تنگ صیاد کمتر از شیدا و برعکس میزان سلنیوم دفعی قوچ‏های سالم و مبتلا به انگل تنگ صیاد بیشتر از شیدا بود (024/0 p < ). میزان مس دفعی قوچ‏های سالم تنگ صیاد بیشتر از شیدا  بود و جالب آنکه آلودگی انگلی قوچ‏های منطقه شیدا دفع بیشتر مس را به دنبال داشت (04/0 p < ). نتایج به دست آمده در جنس ماده کاملاً متفاوت بود، بطوریکه میزان آهن دفعی میش‏های آلوده منطقه تنگ صیاد بیشتر از شیدا و برعکس میزان سلنیوم، روی و آلکالین فسفاتاز روده‏ میش‏های آلوده تنگ صیاد کمتر از شیدا بود (047/0 p < ). نکته مهم آنکه میزان مولیبدن دفعی میش‏های سالم منطقه شیدا بیشتر از میش‏های آلوده به انگل گوارشی بود (015/0 p < ). همچنین آلودگی به انگل‏های گوارشی در جنس نر منجر به افزایش دفع مس و در مقابل در میش‏های آلوده منجر به کاهش دفع مولیبدن شد. نتیجه‏گیری: نتایج حاصل از این تحقیق نشانگر آن بود که آلودگی به بیماری‏های انگلی منجر به هدر رفتن مس و مصرف بیش از پیش مولیبدن برای مقابله با بیماری می‏شود. شاهد این مدعا ارتباط منفی مابین مس و مولیبدن دفعی قوچ‏های سالم منطقه شیدا بود (0367/0 p = و 901/0- r= ) که حکایت از نقش مولیبدن در جلوگیری از آلودگی انگلی داشت. از سوی دیگر و صرف نظر از منطقه، مقادیر قابل توجهی آهن، سلنیوم، مس و روی در حیوانات آلوده به انگل‏های گوارشی در مدفوع حضور داشت که می ‏ تواند نقشی به­سزایی در کاهش بهره‏دهی جنسی، رشد و نمو میش و قوچ وحشی اصفهان داشته باشد. واژگان کلیدی: آلودگی انگلی، سطح مدفوعی، قوچ و میش وحشی اصفهان، ریزمغذی، آلکالین فسفاتاز، زاگرس مرکزی.