فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: کولیت اولسراتیو یک بیماری التهابی مزمن و عودکننده ایدیوپاتیک است که جمعیت قابل‌توجهی از سراسر جهان را تحت تأثیر قرار داده و با علائمی همچون اسهال خونی، درد شکم و عوارض سیستمیک همراه است. درمان‌های رایج شامل کورتیکواستروئیدها، سالیسیلات‌ها و سرکوب‌کننده‌های ایمنی هستند که اغلب با عوارض جانبی چشمگیر و پاسخ درمانی ناقص همراه‌اند. این محدودیت‌ها، جست‌وجوی درمان‌های جایگزین با اثربخشی بالا و سمیت کمتر را ضروری ساخته است. آستاگزانتین، قوی‌ترین آنتی‌اکسیدان کاروتنوئیدی طبیعی، دارای خواص ضدالتهابی، آنتی‌اکسیدانی و ضدسرطانی قابل‌توجهی است و قادر به تعدیل استرس اکسیداتیو و پاسخ التهابی در بافت‌ها می‌باشد. با وجود این، تاکنون مطالعه‌ای در مورد اثرات محافظتی آستاگزانتین در مدل کولیت القاشده با 2،4،6-تری‌نیتروبنزن‌سولفونیک‌اسید ( TNBS ) در موش صحرایی انجام نشده بود. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر دوزهای مختلف آستاگزانتین بر پارامترهای بالینی، بافت‌شناختی و بیوشیمیایی کولیت تجربی طراحی شد . مواد و روش‌ها: در این مطالعه تجربی، 40 سر موش صحرایی نر نژاد ویستار با وزن 200 تا 220 گرم به‌صورت تصادفی در چهار گروه هم‌اندازه قرار گرفتند: 1) گروه شاهد سالم، 2) گروه کولیت بدون درمان، 3) گروه کولیت درمان‌شده با دوز پایین آستاگزانتین ( 5/0 میلی‌گرم/کیلوگرم/روز)، و 4) گروه کولیت درمان‌شده با دوز بالای آستاگزانتین (1 میلی‌گرم/کیلوگرم/روز). القای کولیت با تزریق رکتال 25 میلی‌گرم TNBS حل‌شده در 8/0 میلی‌لیتر اتانول 50 درجه انجام شد. درمان با آستاگزانتین از طریق گاواژ خوراکی، یک هفته قبل از القای کولیت آغاز و تا هفت روز پس از آن ادامه یافت. پس از اتمام دوره درمانی، حیوانات تحت آسان‌کُشی قرار گرفتند و نمونه‌های کولون جمع‌آوری شد. وزن نسبی کولون، آسیب ­های ماکروسکوپی و میکروسکوپی بافت کولون (با امتیازدهی توسط دو پاتولوژیست بی­­خبر )، و سطوح بیومارکرهای التهابی شامل فاکتور نکروزدهنده توموری آلفا ( TNF-α )، اینترلوکین-6 ( IL-6 ) و اینترلوکین-10 ( IL-10 ) و شاخص­های استرس اکسیداتیو شامل مقادیر مالون­دی‌آلدئید ( MDA )، گلوتاتیون احیاء ( GSH ) و فعالیت آنزیم سوپراکسید دیسموتاز ( SOD ) به‌روش‌های استاندارد ELISA و کیت‌های بیوشیمیایی اندازه‌گیری شدند. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS نسخه 27 و آزمون‌های آماری تحلیل واریانس یک­طرفه ( ANOVA ) ، پس­آزمون توکی ( Tukey’s post-test ) ، کرو س کال-والیس ( Kruskal-Wallis H test ) و یو من-ویتنی ( Mann-Whitney U test ) تحلیل گردیدند . یافته‌ها: القای کولیت با TNBS باعث افزایش معنی‌دار وزن نسبی کولون، نمره‌های آسیب ماکروسکوپی و میکروسکوپی بافت کولون ، سطوح TNF-α ، IL-6 و MDA و کاهش مقادیر IL-10 ، GSH و فعالیت SOD در گروه کولیت بدون درمان شد ( 001/0 p < ). درمان با آستاگزانتین، به‌ویژه در دوز بالا، منجر به کاهش قابل‌توجه ادم، التهاب بافتی، تخریب کریپت‌ها و نفوذ سلول‌های آماسی در لایه‌های مخاطی و زیرمخاطی گردید. از نظر بیوشیمیایی، سطوح TNF-α ، IL-6 و MDA در هر دو گروه تیمار نسبت به گروه کولیت بدون درمان کاهش معنی‌داری نشان دادند، در حالی‌که سطوح IL-10 ، GSH و فعالیت SOD به‌طور همزمان افزایش معنی­داری یافتند (05 /0 p < برای دوز پایین و 01/0 p < برای دوز بالا ) . یافته‌ها ی بیوشیمیایی هم‌راستا با بهبود تغییرات هیستوپاتولوژیک و کاهش وزن نسبی کولون بود . نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که آستاگزانتین، احتمالاً از طریق خواص ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی قد رتمند خود ، اثر محافظتی قابل‌توجهی در برابر کولیت القاشده با TNBS در موش صحرایی دارد. بازسازی تعادل سیتوکینی و تقویت سیستم دفاع آنتی‌اکسیدانی، مکانیسم‌های اصلی این اثر درمانی محسوب می‌شوند. با وجود امیدوارکننده‌بودن یافته‌ها، مطالعات بالینی آینده برای تأیید اثربخشی و ایمنی آستاگزانتین در بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو ضروری است .