شناسایی عوامل موثر بر باورپذیری اخبار جعلی در میان کاربران شبکه‌های اجتماعی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

2 استادیار و عضو هیئت علمی گروه ارتباطات اجتماعی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران

3 استادیار گروه علوم ارتباطات، علوم اجتماعی و ارتباطات و رسانه ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز ، تهران ، ایران

doi
10.71854/soc.2024-1130329
چکیده

این پژوهش به بررسی شناسایی عوامل مؤثر بر باورپذیری اخبار جعلی در میان کاربران شبکه­های اجتماعی می‌پردازد. اخبار جعلی به بیان ساده اخباری است که برای گمراه‌کردن یا فریب‌دادن مخاطب به‌عمد ساخته می‌شود. پژوهش حاضر به روش ترکیبی (کیفی-کمی) و از نوع اکتشافی انجام شده‌است. جامعه هدف در این پژوهش شامل صاحب‌نظران حوزه رسانه و علوم ارتباطات اجتماعی است و از مصاحبه نیمه‌ساخت‌دار با این صاحب‌نظران برای جمع‌آوری اطلاعات استفاده شده‌است. در بخش کیفی، ۱۳ مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری انجام شد. در بخش کمّی، جامعه آماری شامل کاربران فعالان شبکه‌های اجتماعی، صاحبان و مدیران سایت‌ها و وبلاگ‌ها بود. از پرسشنامه برای جمع‌آوری اطلاعات از این جامعه استفاده شده‌است. از ۴۲۵ پرسشنامه توزیع شده، ۳۹۳ پرسشنامه جمع‌آوری و تحلیل شده‌است . یافته­های پژوهش نشان داد که در اين پژوهش عوامل زمينه‌اي شناسايي شده كه در باورپذيري اخبار جعلي تأثير دارند شامل زمینه و بافت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی و اقتصادی جامعه، عدم اعتماد به رسانه‌های جریان اصلی و انتشار بیشتر اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی هستند. نتایج پژوهش نشان داد که، راهبردهاي مقابله با اخبار جعلي شامل افزایش سواد رسانه‌ای ، شفافیت و اطلاع رسانی درست ، حرکت رسانه ­ ها به سمت حرفه‌ای گرایی ، اطلاع رسانی رسانه‌های جریان اصلی ، اعمال قوانین برای نظارت بر عملکرد پلتفرم‌ها و دسترسی مخاطبان هدف به سامانه‌های صحت سنجی ( Fact- checking ) هستند.