فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف بررسی تحول ارزش‌های اجتماعی خانواده در سینمای ایرانِ دهه‌های ۷۰ و ۹۰، با تکیه بر تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه انجام شده است. چهار فیلم از هر دهه انتخاب و تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که گفتمان خانواده در سینمای اجتماعی، بازتابی از تحولات فرهنگی و اجتماعی ایران است. در دهه ۷۰، «خانواده» همچنان دال مرکزی نظم اجتماعی باقی می‌ماند و بحران‌ها در تقابل سنت و مدرنیته، استقلال‌طلبی زنان، فردگرایی نوظهور و تغییر نقش‌های جنسیتی معنا می‌یابد. با وجود تنش‌ها، گفتمان غالب بر ارزشی چون وفاداری، تعهد و حفظ پیوندهای خانوادگی تأکید دارد و فروپاشی خانواده امری استثنایی و قابل ترمیم نمایش داده می‌شود. ازاین‌رو دهه ۷۰ را می‌توان دوره «گذار و مذاکره» دانست که در آن جامعه میان سنتِ مسلط و مدرنیته در حال ظهور در حال چانه‌زنی هویتی و اخلاقی است. اما در دهه ۹۰، این گفتمان دچار چرخشی بنیادین می‌شود؛ خانواده از «کانون معنا و امنیت» به «کانون بحران» تبدیل می‌گردد. فردگرایی افراطی، فرسایش سرمایه عاطفی، ضعف گفت‌وگو، بی‌اعتمادی، گسست اخلاقی و تردید نسبت به نقش‌های خانوادگی، عناصر مسلط بازنمایی این دوره‌اند. در این دهه، نه حفظ خانواده بلکه تقدم نیازها و خواسته‌های فردی برجسته می‌شود و فروپاشی روابط امری محتمل و حتی اجتناب‌ناپذیر جلوه می‌کند.بنابراین می‌توان گفت سینمای اجتماعی ایران مسیر تحول ارزش‌های خانوادگی را از «امید به ترمیم» در دهه ۷۰ به «تجربه بحران و اولویت فردی» در دهه ۹۰ ترسیم می‌کند؛ مسیری که بازتاب‌دهنده دگرگونی‌های عمیق جامعه ایرانی در نهاد خانواده است.