بررسی تطبیقی شیوههای جبران خسارت بازداشت متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی در نظام حقوقی ایران، مصر و لبنان و آسیبشناسی آن
نویسندگان
1 عضو گروه حقوق، حقوق تجارت بین¬الملل، واحد اهواز، دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران
2 دانش¬آموختهی دکتری رشته حقوق جزا و جرم¬شناسی، مرکز تهران، دانشگاه غیر¬انتفاعی عدالت تهران، ایران
3 عضو گروه حقوق، فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اهواز، ایران
doi
https://handle.test.datacite.org/10.83078/ssq.2025.1228174چکیده
در قانون نوین آیین دادرسی کیفری ایران، وظیفه دولت نسبت به جبران خسارات ناشی از حبس متهمان در مراحل نخستین تحقیقات، اعم از اینکه مبنای این مسئولیت تقصیر یا خطای قاضی یا سایر عوامل باشد، پذیرفته شده است. این قانون، ضمن شناسایی حق متضرر در مطالبه خسارت ناشی از حبس موقت، آیین ویژهای برای اجرای این حق پیشبینی کرده است. نظام حقوقی موجود، دولت را بهعنوان حائل بین متضرر و عامل مقصر قرار داده است؛ بر این اساس، متهم خسارات خود را از دولت طلب میکند و دولت پس از جبران خسارت میتواند تحت شرایط مشخصی به مسئول اصلی مراجعه نماید. این اقدام قانونگذار گامی مهم در جهت تحقق عدالت کیفری و رعایت حقوق متهم و اصل برائت محسوب میشود و از فشار بر متهمان بیگناه میکاهد. این پژوهش به مقایسه تطبیقی شیوههای جبران خسارت بازداشت متهمان در مرحله تحقیقات اولیه در نظامهای حقوقی ایران، مصر و لبنان پرداخته و آسیبشناسی آن را مورد بررسی قرار میدهد. روش تحقیق کیفی و توصیفی است و دادهها از طریق مطالعه قوانین، مقالات علمی و منابع حقوقی معتبر جمعآوری شده است. یافتهها نشان میدهد که در حقوق کیفری مصر، دادگاهها با توجه به شرایط عامل خسارت و متضرر و شاخصهایی مانند تجرد یا ازدواج، سن، جنس، جایگاه اقتصادی و اجتماعی و شدت و تناسب آسیب با خسارت، حکم به پرداخت مبلغ نقدی میدهند. در نظام حقوقی لبنان نیز، آیینهای مربوط به حدود و تعزیرها بهصورت مشخص اجرا میشود و تلافی آسیبها تابع قوانین ویژه و تبعی آن نظام است. این تحقیق نشان میدهد که هرچند ایران با پیشبینی مسئولیت نوعی دولت گامی مهم در حمایت از حقوق متهم برداشته است، بررسی تطبیقی تجارب مصر و لبنان میتواند برای اصلاح رویهها، ارتقای مکانیزمهای جبران خسارت و افزایش تضمین حقوق متهمان در مرحله تحقیقات اولیه راهگشا باشد. این مطالعه همچنین اهمیت ایجاد سازوکارهای مؤثر برای
