تأثیر فقدان دولت قوی اردولیبرالی در ظهور و پویایی پدیده نفرین منابع: کشورهای منتخب منطقه منا

نویسندگان

1 استادیار گروه اقتصاد دانشکده ادیبات و علوم انسانی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

2 دانشجوی دکتری اقتصاد پولی بخش اقتصاد دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.48308/jem.2024.233861.1877
چکیده

نفرین منابع از جمله موضوعات چالش‌برانگیز اقتصادی است که پژوهش‎های گوناگونی در باب آن صورت گرفته است. با این حال ادبیات تحقیق در این حوزه از سه خلأ رنج می‌برد: نخست این‌که معیار متقن اجماع‌آور برای نفرین منابع وجود ندارد، به‌گونه‌ای که ادبیات تحقیق مملو از شاخص‌های گوناگون جهت سنجش نفرین منابع است. دوم این‌که نتایج پژوهش‌ها بعضاً متناقض‌ است. بدین شکل که در شرایط یکسان، برخی پژوهش‌ها وجود نفرین منابع و برخی دیگر عدم وجود آن را گزارش داده‌اند. در نهایت این‌که نتایج برآوردهای کمّی در این حوزه غالباً بدون ارجاع به یک پشتوانه نظری مرتبط با اقتصاد سیاسی تحلیل می‌شوند. پژوهش حاضر تلاش کرده است با استفاده از ایده دولت قوی (صورت‌بندی‌شده توسط اردولیبرال‌های آلمانی) خلأ سوم، و با تکیه بر روش تحلیل مرزی تصادفی خلأ اول، و الگوی کوانتایل خلأ دوم را برطرف سازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که درآمدهای منابع طبیعی باعث تغییر در دو کارکرد اساسی دولت قوی یعنی «کارآمدی» و «تنظیم‌گری» می‌شود: این درآمدها کارآمدی دولت را کاهش و کیفیت تنظیم‌گری دولت‌ها را تضعیف می‌کند. در نتیجه «اهرم رانتی» مانع از تحقق دولت قوی و شکل‌گیری و تداوم نوعی دولت ضعیف در کشورهای با درآمدهای منابع طبیعی شده است.