بررسی واژه‏های شناور در رساله «ارشاد المریدین» کمال‏الدین حسین خوارزمی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه

2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه (نویسندۀ مسئول)

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه

doi
10.30465/ls.2019.4453
چکیده

     واژه­های شناور یا مفردات، آن دسته از واژه­هایی هستند که عنوان صرفی ثابتی ندارند. به عبارتی، این واژه­ها ما بین دو حوزة ساختواژه و نحو قرار می­گیرند. از یک سو، واژه اند و از دیگرسو، تعیین معنای دقیق آنها مستلزم دقت در روابط نحوی و جایگاه آنهاست. بنابراین، مقولاتی واژگانی-نحوی به شمار می‏روند. از این رو، باید در ارتباط با دیگر واژه­های جمله­ سنجیده شوند تا بتوان آن‏ها را به یکی از مقولات نحوی زبان فارسی نسبت داد. مقالة حاضر با شیوه توصیفی- تحلیلی سعی دارد که این واژه‏ها را در متن کتاب «ارشاد المریدین» کمال‏الدین حسین خوارزمی بررسی کند. برایند پژوهش حاکی از آن است که واژه‏های بس/ بسی، تا، چند/ چندین، چنین/ چنان، چون/ چو، همچو/ همچون، چه، دگر/ دیگر، که، مگر، هم، همه، هیچ، یک/ از واژه‏های شناوری هستند که در این متن به کار رفته‏اند. بیشتر این واژه‏ها در نقش‏های دستوری قید (پرسش، منظور، زمان، شرط، استثنا، تردید، افزایش، نفی و ترتیب)، صفت (مقدار، پرسشی، مبهم و تعجبی)، حرف اضافه، مسندالیه، همپایگی، ضمیر (مبهم، پرسشی، غیرپرسشی و شمارشی) به کار رفته‏اند. در این میان «که» پرکاربردترین واژه شناور این متن است که جملۀ بعد از آن در نقش ضمیر غیرپرسشی، پیوند، مسندالیه، صفت، مفعول، قید زمان و قید شرط ظاهر شده است.