فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف مطالعه: آفلاتوکسین‌ها متابولیت‌های ثانویه‌ای با سمیت بسیار بالا هستند که توسط گونه‌های Aspergillus تولید می‌شوند و می‌توانند طیف گسترده‌ای از محصولات غذایی را آلوده کنند. در میان آن‌ها، آفلاتوکسین B 1 به عنوان قوی‌ترین ترکیب سرطان‌زای طبیعی طبقه‌بندی شده و مطالعات اپیدمیولوژیک ارتباط آن را با سرطان کبد نشان داده‌اند. بنابراین، یافتن راهکارهای مؤثر برای کاهش این آلودگی در زنجیره غذایی اهمیت بالایی دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی کمی و مقایسه کارایی سه گروه مختلف در مهار آفلاتوکسین انجام شد: ۱) پروبیوتیک‌های زنده، ۲) پاراپروبیوتیک‌ها (فرم‌های غیرفعال شده با حرارت) و ۳) عصاره‌های گیاهی. همچنین تأثیر استفاده ترکیبی از این عوامل نیز مورد بررسی قرار گرفت. مواد و روش­ها : مواد مورد آزمایش شامل پروبیوتیک‌های زنده (Lactobacillus brevis و Lactobacillus paracasei)، پاراپروبیوتیک‌های حاصل از حرارت‌دهی این باکتری‌ها (°C 95 به مدت 60 دقیقه) و عصاره‌های اتانولی گیاهان Punica granatum (انار) و Asparagus khorasanensis (مارچوبه خراسانی) بودند. ارزیابی کارایی مهار آفلاتوکسین به صورت مجزا و ترکیبی با استفاده از روش کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) انجام شد. تحلیل آماری داده‌ها با استفاده از آنالیز واریانس یک‌طرفه (ANOVA) صورت گرفت. نتایج: پاراپروبیوتیک‌ها به طور معنی‌داری عملکرد بهتری نسبت به پروبیوتیک‌های زنده و عصاره‌های گیاهی منفرد داشتند و غلظت آفلاتوکسین را تا ۱.۶ ± ۲۶.۸ میکروگرم در میلی‌لیتر کاهش دادند. موثرترین تیمار، ترکیب پاراپروبیوتیک‌ها با هر دو عصاره گیاهی بود که غلظت آفلاتوکسین را به کمترین میزان، یعنی 4/2 ± 9/6 میکروگرم در میلی‌لیتر رساند. ترکیب دو عصاره گیاهی به تنهایی نیز موثر بود و غلظت را به 5/4 ± 1/28 میکروگرم در میلی‌لیتر کاهش داد. نتیجه‌گیری: ترکیب پاراپروبیوتیک‌ها با عصاره‌های گیاهی انار و مارچوبه خراسانی، یک راهکار زیستی مؤثر و برتر برای کاهش آلودگی آفلاتوکسین در مواد غذایی است. به نظر می‌رسد مکانیسم این اثر از طریق جذب آفلاتوکسین توسط دیواره سلولی باکتری‌های غیرفعال شده و سرکوب ژن‌های تولید آفلاتوکسین توسط ترکیبات گیاهی صورت می‌گیرد.