ارزیابی تأثیرات عناصر کالبدی در مدارس تاریخی بر کیفیت نور (مورد مطالعاتی: شهر اصفهان)
نویسندگان
1 گروه معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 Department of Architecture, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz,
3 دانشیاردانشگاه ازاد اسلامی واحد شیراز
doi
10.71484/lsj.2025.1130478چکیده
مدارس پس از مسجد یکی از مراکز مهم آموزشی در دورههای مختلف تاریخی ایران بوده است. استفاده از روشنایی طبیعی روز برای حداکثر استفاده از نور، نقش مهمی در کیفیت فضای آموزشی دارد. از این رو پژوهش حاضر سعی دارد تا با بررسی سه مدرسه از سه دوره تاریخی: ایلخانی، صفوی و قاجار شهر اصفهان به این امر بپردازد که تغییرات کالبدی در طول دورههای مختلف تاریخی، در روشنایی این مکانها چه نقشی داشته است. جهت تحلیل و سنجش روشنایی این مدارس، از روش شبیهسازی استفاده شده است. ابتدا پلانها در نرمافزار 3dsMax و Revit بهصورت سه بعدی، مدلسازی شدند و پس از آن در نرم افزار Ecotect ، شبیهسازی شد. نتایج این بررسی نشان میدهد که مدرسه امامیه در دوره ایلخانی بهدلیل طراحی فضای راهرویی در پشت حجرهها و استفاده از نور مفید حیاط در بخش ایوانچه، از دو طرف نورگیری شده و میانگین نور مفید آن نسبت به دو مدرسه دیگر از کیفیت بیشتری برخوردار است؛ این در حالی است که در مدرسه نیمآورد دوره صفوی این راهروها بهصورت سرپوشیده طراحی شدهاند و معمار ایرانی با ایجاد هورنو در سقف از نور خورشید در فضای راهرو بهره برده است. در ارزیابی مدرسه امامیه دوره ایلخانی این نتیجه حاصل شد که طراحی هوشمندانه پلان، نقش مهمی بر کیفیت روشنایی روز فضاها بهویژه در طبقه دوم داشته است. این فن و راهکار با وجود راهرویی بدون سقف در پشت حجرهها که در واقع تنها راه ورود به حجرهها است، در این مدرسه در نظر گرفته شده است. در دوره صفوی نیز در طبقه دوم مدرسه، حجرهها بههمان ترتیب پیرامون حیاط شکل گرفتهاند؛ با این تفاوت که مسقف شدهاند و از هورنو برای روشنایی این راهروها استفاده شده است. این تغییر از کیفیت نور روز، کاسته و نسبت به دوره ایلخانی از کیفیت روشنایی کمتری برخوردار است.
